Samana lub śramana (pali समण, sanskryt श्रमण śramana) – termin używany w kanonicznej literaturze buddyjskiej na określenie żyjącego z jałmużny indyjskiego ascety, który odsunął się od świata, aby przy wykorzystaniu praktyk jogicznych uspokoić umysł i podjąć próbę zgłębienia natury rzeczywistości.
Tradycja wędrownych ascetów sięgała najprawdopodobniej cywilizacji doliny Indusu i była specyficzną formą rodzimej religijności, alternatywnej w stosunku do ortodoksyjnego, indoaryjskiego braminizmu. W początkach kształtowania się pierwszych państw indyjskich (tzw. mahadżanapad) i związanych z tym głębokich przemian także w sferze wierzeń religijnych, nurt samanów stał się bazą dla rozwoju całkowicie nowych doktryn (tj. buddyzm, dżinizm czy adźiwikizm). Odrzucały one autorytet Wed i braministyczny, rozbudowany system zrytualizowanych ofiar, a w swoich naukach podkreślały możliwość opartej na własnym wysiłku autosoteriologii.
Etymologia i geneza Palijskie samana pochodzi od sanskryckiego wyrazu śramana (szramana), którego źródłosłów śram- oznacza usiłowanie, staranie się.