200px|thumb|Aleksandr Szlapnikow i Leonid Krasin 1924 Aleksandr Gawriłowicz Szlapnikow, ros. Александр Гаврилович Шляпников (ur. w Muromie, zm. 2 września 1937 w Moskwie) – rosyjski i radziecki działacz socjalistyczny, bolszewik, pierwszy komisarz ludowy pracy oraz handlu i przemysłu w utworzonej po rewolucji październikowej Radzie Komisarzy Ludowych.
Życiorys Pochodził w rodziny mieszczańskiej wyznania staroobrzędowego. Wcześniej stracił ojca. Ukończył trzy klasy miejskiej szkoły podstawowej w rodzinnym Muromie, po czym porzucił szkołę, by pomóc rodzinie finansowo; pracował jako robotnik niewykwalifikowany, od 1898 w fabryce. W 1901 wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Robotników Rosji, od 1903 należał do jej bolszewickiego skrzydła. W Rosji prowadził działalność agitacyjną, wziął udział w rewolucji 1905. Wielokrotnie aresztowany i więzionyШляпников, Александр Гаврилович.
W 1908 emigrował do Szwajcarii, w Genewie poznał Lenina. Utrzymywał się z pracy w charakterze tokarza w różnych zakładach w Niemczech, Francji i Anglii, w 1909 wstąpił do Partii Socjalistycznej we Francji, działając nadal w emigracyjnych komórkach partii bolszewickiej, także jako publicysta. Jego światopogląd rozwijał się pod wpływem Aleksandry Kołłontaj.