Hultaj lub ultaj – najemnik, pracownik, dawniej hultaje to ludzie wolni, luźni, najemnicy, nieosiadli wyrobnicy, którzy pracowali na czasowym (krótszym niż rok) kontrakcie bądź na umowie o wykonanie dzieła (sztuki).
Prawdopodobnie z powodu obyczajów hultajskich lub też z powodu przyjmowania zleceń, nie zawsze zgodnych z prawem, nazwa hultaj zyskała z czasem negatywne znaczenie i współcześnie oznacza: nicponia, łobuza, huncwota, szelmę, gałgana, łotra i łajdaka.
Historia O hultajach wspomina już statut wiślicki z roku 1347, przykazując karać tych, którzy się tułają i dopuszczają drapiestwa. Zakres powinności może wskazywać, że nazwa hultaje zastąpiła znanych we wcześniejszym okresie załazów. Były wydawane ustawy przeciwko hultajom, hultajstwu z powodu włóczęgostwa, kradzieży, ucieczek w ich szeregi wieśniaków zmuszanych do pańszczyzny, krytykowano także, że zbyt drogo się najmują. Nakazywano starostom oraz sądom grodzkim i miejskim wyłapywanie włóczących się po gościńcach mężczyzn i kobiety, przedstawicieli tej grupy, karano chlebodawców przyjmujących ich na służbę, a wyłapanych hultajów zmuszano do wykonywania prac przymusowych.