Postanowieniami Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim w latach 1869–1870 z ogólnej liczby 452 miast 336 odebrano prawa miejskie i zaliczono do osad, włączając do istniejących gmin wiejskich lub tworząc z nich osobne osady stanowiące gminy.
Masowa zamiana miast na osady w Królestwie Polskim była procesem administracyjnym i politycznym, polegającym na degradacji statusu wielu miast do osad miejskich. Zjawisko to dotyczyło przede wszystkim niewielkich ośrodków miejskich i miało szerokie konsekwencje społeczne, gospodarcze oraz polityczne. W XIX wieku Królestwo Polskie pozostawało pod kontrolą Imperium Rosyjskiego, które realizowało politykę centralizacji administracyjnej i rusyfikacji. Władze carskie dążyły do ograniczenia autonomii lokalnej, szczególnie w miastach, które mogły stanowić ośrodki oporu wobec polityki zaborczej. Proces dotknął głównie małe miasta i miasteczka, które ze względu na swoją wielkość i ograniczone znaczenie gospodarcze były podatne na degradację statusu. Władze rosyjskie formalnie tłumaczyły te działania względami administracyjnymi i ekonomicznymi, takimi jak spadek liczby ludności czy ograniczona rola miasta w handlu i zarządzaniu, co w dużej mierze miało uzasadnienie.