De excidio et conquestu Britanniae (pol. O zniszczeniu i podboju Brytanii) - dzieło historyczne, autorstwa brytyjskiego mnicha Gildasa Mędrca napisane w VI wieku. Stanowi trzyczęściowe kazanie, w którym Gildas potępia czyny zarówno duchownych, jak i świeckich osób, odpowiedzialnych według niego za złą sytuację w Brytanii po opuszczeniu jej przez wojska cesarstwa zachodniorzymskiego w 407 r. Dzieło składa się z trzech części. Pierwsza opisuje historię od rzymskiego podboju Brytanii, do czasów Gildasowi współczesnych. W części drugiej autor piętnuje grzechy pięciu królów, natomiast w trzeciej części w podobny sposób Gildas atakuje zdeprawowany, brytyjski kler.
Krytyka źródła De Excidio et Conquestu Britanniae jest jednym z najważniejszych źródeł dotyczących historii Brytanii w V i VI stuleciu, ponieważ jest niemal współczesne opisanym w dziele wydarzeniom. Intencją Gildasa nie było przekazanie wiedzy na temat historii potomnym, lecz potępienie grzechów Brytów. Stąd jego praca stanowi bardziej traktat moralny, niż dzieło historyczne. Gildas często podaje informacje, które służą jego dydaktycznym celom, a pomija szczegóły nie przyczyniające się do potwierdzenia jego przesłania. W opanowaniu Brytanii przez Anglosasów Gildas upatrywał kary za grzechy.