thumb|Popiersie Cycerona w wieku około 60 lat, w którym pisał Hortensjusza. Prawdopodobnie wykonane w I wieku. Muzeum Prado w Madrycie. Hortensjusz lub Hortenzjusz () – zaginiony dialog filozoficzny autorstwa Marka Tulliusza Cycerona, napisany w roku 45 przed Chrystusem, który omawiał zagadnienie, czy filozofia jest w ogóle potrzebna i miał być zachętą do studiów filozoficznychJeszcze w XX wieku w literaturze polskiej przeważał tradycyjny tytuł Hortenzjusz. Uważał go za bardziej poprawny najwybitniejszy polski znawca twórczości Cycerona Kazimierz Kumaniecki. Współcześni badacze używają często formy Hortensjusz.. Ujęty w piękną formę literacką, którą zachwycał się jeszcze św. Augustyn, nie zachował się do naszych czasówWykorzystano tłumaczenia Wiktora Kornatowskiego (Hortensjusz), Gabrieli Pianko (korespondencja Cycerona), Zygmunta Kubiaka (św. Augustyn).. Dość duża liczba zaczerpniętych z Hortensjusza cytatów u autorów starożytnych pozwoliła badaczom do pewnego stopnia zrekonstruować jego treść.