rozwijały się przede wszystkim miasta położone nad Wisłą i jej dopływami: Kraków, Sandomierz, Kazimierz Dolny, Warszawa, Zakroczym, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz i inne, nad Narwią natomiast ważniejszymi portami były: Pułtusk, Łomża i Tykocin.
Z czasem znaczenie transportowe Wisły zaczęło maleć, początkowo ze względów politycznych (granice i cła handlowe wynikłe w następstwie rozbiorów) i z uwagi na rozwój i doskonalenie sieci drogowej, a następnie w związku z pojawieniem się kolei. Tym nie mniej jeszcze pod koniec I połowy XIX w. ruch na rzece był znaczny, a Wincenty Pol w swoim dziele pt. „Rzut oka na północne stoki Karpat” tak go opisywał (generalnie z naciskiem na górny bieg Wisły): Spław i żegluga poczyna się na górnej Wiśle razem z ujściem Przemszy. Od Krakowa na Wiśle, od Jarosławia na Sanie chodzą galary, szkuty, dubasy i berlinki – pod wodę chodzą żagle aż po ujście Nidy i po Jarosław. Na średniej i dolnej Wiśle używają jeszcze do żeglugi bajdaki, jadwigi, łyżwy i odraki (...) Pomiędzy galarami rozróżniają jeszcze mniejsze krakowskie i większe ulanowskie galary. Najmniejszy rodzaj statków na Wiśle nazywają krypą. Obok statków wody rzeki unosiły liczne tratwy. Drewno, które spławiano Sołą i Skawą, trafiało głównie na rynek krakowski.