Ciemny kryształ (ang. The Dark Crystal) – amerykańsko-brytyjski fantastyczny film przygodowy w reżyserii Franka Oza i Jima Hensona.
Fabuła Tysiące lat temu na planecie Thra, gdy nastąpiła koniunkcja trzech słońc świecących nad planetą (Wielkie Połączenie), magiczny kryształ pękł, jeden jego odłamek zaginął, i pojawiły się dwie rasy: łagodni Mistycy i okrutni Skeksowie, którzy umieścili kryształ w Świętej Komnacie i zaczęli używać jego mocy, by przedłużać sobie życie. Przy życiu zostało już tylko dziesięciu Mistyków, a najmądrzejszy z nich jest umierający, więc musieli wezwać kogoś, kto ich uratuje – był nim Gelfling o imieniu Jen, jedyny ocalały z rodu wymordowanego przez Skeksów. Zgodnie z przepowiednią, świat miał zostać poddany próbie: albo zostanie naprawiony, albo raz na zawsze zostanie oddany we władanie złym Skeksom. Wybrańcem losu, który miał naprawić świat poprzez odnalezienie zaginionego odłamka kryształu, zanim dojdzie do kolejnej koniunkcji trzech słońc, był właśnie Jen. Mistrz Mistyków powiedział Jenowi przed śmiercią, że odłamek kryształu ma Aughra i że Jen musi ją odnaleźć. Jen wyrusza więc w długą drogę do domu Aughry. Jednocześnie dzięki mocy Ciemnego Kryształu Skeksowie dowiadują się o istnieniu Jena i każą Garthimom, wielkim krabopodobnym istotom znaleźć Gelflinga i przyprowadzić go do ich zamku.