Parafia luterańska w Wocławach od XVI w. do 1945 r. Wprowadzenie reformacji na terytorium miasta Gdańska, które od 1457 r. na mocy przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka stało się właścicielem większości wsi na terenie Żuław Gdańskich (z wyjątkiem Giemlic, należących do biskupstwa włocławskiego), spowodowało również szybką protestantyzację miejscowych parafii. Wynikało to z tzw. prawa patronatu, które nakładało na właściciela wsi obowiązek dbania o znajdujący się na jej terenie kościół, ale także dawało mu wpływ na obsadę personalną danej parafiiMaterialnym przejawem zwierzchnictwa miasta Gdańska nad parafiami wiejskimi na terenie Żuław Gdańskich są zachowane do dzisiaj na kilku tutejszych kościołach kamienne kartusze z herbem miasta, umieszczone zazwyczaj z okazji zakończenia jakiegoś większego remontu, przeważnie po zniszczeniach z okresu wojen szwedzkich w 1 poł. XVII w. Można je zobaczyć na kościołach w Giemlicach, Kiezmarku (tu nawet dwa), Krzywym Kole i Koźlinach – prawie wszystkie z datą 1686. W Kiezmarku zachowały się również witrażyki okienne z herbami gdańskich burmistrzów. Wzmianki o burmistrzach spotykamy także na dzwonach, w tym na przechowywanym w muzeum w Lubece dzwonie z Wocław. .