thumb|230px|Widok zewnętrzny od strony murów Palatynu Santa Maria Antiqua (wł. Santa Maria Antiqua al Foro Romano, łac. Sanctae Mariae Antiquae) – najstarszy zachowany kościół rzymski na Forum Romanum, położony u stóp Palatynu, z unikalną dekoracją malarską (freski) w stylu bizantyjskim sprzed czasów ikonoklazmu. Od 2004 wpisany na listę budowli zagrożonych i znajdujących się pod opieką World Monuments Fund.
Historia thumb|left|Plan pomieszczeń: 1) nawa główna; 2) prezbiterium; 3) apsyda; 4) kaplica Teodota; 5) kaplica Świętych-uzdrowicieli; 6) przejście na Palatyn; 7) d. świątynia Augusta; 8) oratorium 40 Męczenników; 9) atrium Usytuowany u podnóża północno-zachodniego stoku Palatynu, kościół ten jest najwcześniejszym i najważniejszym zabytkiem chrześcijańskim w obrębie Forum. Powstał na miejscu budowli należącej prawdopodobnie do pałacu Tyberiusza, przebudowanej przez Domicjana, a następnie przekształconej i włączonej do zespołu pałaców cesarskich w epoce Antoninów. Wiadomo, że dzięki wykorzystaniu przebudowanego westybulu pałacu Domicjana, jego zaczątek istniał już za pontyfikatu Sylwestra IBożena Fabiani: …Muszę i Rzym zobaczyć. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, 1988, s.