migracje spowodowane znaczącym ubożeniem wsi; zniknięcie chłopstwa ze sztuki polskiej po 1989 roku. Subwersja – moment przesunięcia:
Kluczowym dla dramatu Demirskiego elementem jest pomysł włączenia postaci Szeli – upiora we współcześnie funkcjonujący świat kapitalizmu, którego przedstawicielami są przeciętni ludzie uwikłani w działanie systemu. W ten sposób dwa elementy historyczne – pańszczyzna oraz tożsamość chłopska – za pośrednictwem subwersji postaci stają się wyrażeniami wymiennymi z elementami współczesności: kapitalizmem i tożsamością przeciętnego człowieka. W ten sposób tworzy się nowe, przesunięte znaczenie.
Znaczenie przesunięte za pomocą subwersji:
1. Pańszczyźniany kapitalizm
Współcześnie kapitalizm przypomina pańszczyznę – jest formą ograniczenia wolności lub ubezwłasnowolnienia obywatela. Np.: wzmożenie wysiłku i redukcja czasu ze względu na system pracy zarobkowej; cykliczna konieczność przebywania w konkretnym miejscu w określonym czasie; uzależnienie kluczowych decyzji życiowych od ilości posiadanych pieniędzy; mechanizm kredytów – m.in. ich niespłacalność; uwikłanie w język ekonomii. 2. Tożsamość buntownicza