Więzienie Ciężkie na Świętym Krzyżu – więzienie funkcjonujące w latach 1886–1945, zlokalizowane na Łysej Górze w Świętym Krzyżu (od 1 stycznia 2019 części miasta Nowa Słupia).

Początki W 1819 r., w ramach kasaty klasztorów w Królestwie Polskim, władze Cesarstwa Rosyjskiego zlikwidowały klasztor benedyktynów na Świętym Krzyżu. W 1852 r. w budynkach poklasztornych ulokowano Instytut Księży Zdrożnych, a od 1886 r. do 1914 r. więzienie carskie zwane „Polskim Sachalinem”. Ze względu na warunki atmosferyczne był to najsurowszy zakład karny w zaborze rosyjskim. Na klimat skarżyli się już – przetrzymywani w pobenedyktyńskim klasztorze od 1852 r. – księża zdrożni. W początkowych latach działalności nosiło nazwę Opatowskiego Więzienia Karnego, a następnie – Kieleckiego Więzienia Poprawczego.

Lata międzywojenne W 1918 r., decyzją nowych władz Polski, utworzono Więzienie Ciężkie na Świętym Krzyżu. Jego naczelnikiem mianowano Mieczysława Butwiłowicza, który swą funkcję pełnił do 1939 r. Dzięki niemu wyremontowano zniszczone budynki, poprawiając standard więzienia. Udało się znacznie ograniczyć śmiertelność i choroby wśród więźniów. Utworzono orkiestrę, w skład której wchodzili pracownicy straży więziennej. Więzienie przeznaczone było dla skazanych na wieloletnie wyroki lub dożywocie.