W szerokim ujęciu o przynależności gatunkowej mogą decydować nie tylko cechy materiału muzycznego, lecz także funkcja, kontekst wykonania, obsada, miejsce prezentacji, konwencje wykonawcze, wspólnota odbiorców i społeczna akceptacja danej nazwy.
Gatunek muzyczny nie jest tożsamy z formą muzyczną ani ze stylem muzycznym, chociaż pojęcia te często się przecinają. Forma odnosi się przede wszystkim do sposobu organizacji utworu i relacji między jego częściami, podczas gdy gatunek może obejmować także funkcję, obsadę, kontekst wykonania i utrwalone oczekiwania odbiorcze. Styl oznacza natomiast sposób wypowiedzi muzycznej, charakterystyczny dla kompozytora, epoki, regionu, środowiska, funkcji społecznej albo określonej praktyki wykonawczej. W praktyce archetypy formalne i schematy stylistyczne mogą współtworzyć gatunek, ale same nie są z nim równoznaczne.
Nazwy gatunkowe mogą mieć różny stopień trwałości i precyzji. Niektóre, takie jak symfonia, opera, msza czy pieśń, przez długi czas funkcjonowały jako względnie ustalone kategorie muzyki artystycznej, choć ich zakres i znaczenie zmieniały się w zależności od epoki, praktyki wykonawczej i oczekiwań odbiorców.