Obraz Zbawiciela Nie Ludzką Ręką Uczyniony (cs. i ros. Спас Нерукотворный, Spas Nierukotwornyj) – ikona procesyjna powstała w XII w. w kręgu nowogrodzkiej szkoły ikonograficznej. Na jej odwrocie znajduje się ikona Pokłonu Zwycięskiemu Krzyżowi. Przechowywana od XVI w. w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu moskiewskim, a po jego zamknięciu dla celów kultowych – w Galerii Trietiakowskiej.
Historia i opis Czas powstania ikony szacowany jest na XII w., bez dokładniejszego doprecyzowania (niektóre źródła podają co najwyżej II połowę tego stulecia).
Ikona najprawdopodobniej powstała w kręgu nowogrodzkiej szkoły ikonograficznej i została przewieziona do Moskwy za panowania Iwana Groźnego. Przypuszcza się, że pierwotnie została napisana dla cerkwi Obrazu Zbawiciela Nie Ludzką Ręką Uczynionego położonej w Nowogrodzie Wielkim przy ul. Dobrynińskiej, być może w okresie remontu tej świątyni, o którym wspomina się w latopisach pod datą 1191. Za nowogrodzkim pochodzeniem wizerunku sprzyja obecność charakterystycznych cech języka używanego w Nowogrodzie Wielkim w napisach na ikonie (zamiana „cz” na „c”) oraz podobieństwo postaci aniołów na ikonie oraz na freskach w cerkwi Zbawiciela nad Nieriedicą. Według innego źródła, W.