Na ich wyraz wpływa również rytm, ponieważ ten sam materiał wysokościowy może tworzyć odmienne przebiegi melodyczne w zależności od czasu trwania dźwięków, akcentów i rozmieszczenia wartości rytmicznych.
Melodia może być kształtowana z mniejszych jednostek, takich jak motyw, fraza, zdanie muzyczne lub temat. Motywy i figury mogą być powtarzane, przekształcane, zestawiane kontrastowo albo przenoszone na inne wysokości, tworząc m.in. sekwencje. Istotnym sposobem kształtowania melodii jest także ornamentyka, polegająca na wzbogacaniu linii melodycznej dodatkowymi dźwiękami ozdobnymi. W zależności od stylu i funkcji utworu melodia może mieć budowę prostą i regularną, swobodną, kantylenową, figuracyjną albo silnie ozdobną.
Rodzaje melodii
Rodzaje melodii można wyróżniać według różnych kryteriów, m.in. ze względu na obsadę, sposób traktowania tekstu, materiał dźwiękowy, charakter ruchu melodycznego i stopień ornamentacji. Podziały te nie są rozłączne, ponieważ ta sama melodia może być równocześnie np. wokalna, diatoniczna, kantylenowa i sylabiczna albo instrumentalna, chromatyczna, figuracyjna i ornamentalna.