Ze względu na obsadę wyróżnia się melodie wokalne i instrumentalne. Melodia wokalna jest związana z możliwościami głosu ludzkiego i z tekstem słownym, dlatego może być ograniczona skalą głosu, oddechem oraz sposobem artykulacji sylab. Melodia instrumentalna jest natomiast kształtowana zgodnie z możliwościami technicznymi i brzmieniowymi instrumentu, co pozwala m.in. na większą ruchliwość, szerszy ambitus, gwałtowniejsze skoki lub przebiegi figuracyjne.
W muzyce wokalnej istotne jest rozróżnienie melodii sylabicznej i melizmatycznej. W melodii sylabicznej jednej sylabie tekstu odpowiada zasadniczo jeden dźwięk, natomiast w melodii melizmatycznej na jednej sylabie przypada kilka albo więcej dźwięków. Melizmatyka występuje m.in. w chorale gregoriańskim, w i w tradycjach pozostających pod jej wpływem, a także w różnych stylach śpiewu ozdobnego.