W XIX w. melodyka ulegała dalszemu różnicowaniu pod wpływem romantycznej ekspresji, rozbudowy harmoniki i nasilającej się chromatyzacji. W operze i pieśni ważną rolę odgrywały zarówno śpiewna kantylena, jak i melodyka dramatyczna, silniej związana z tekstem, deklamacją i przebiegiem akcji scenicznej. W muzyce instrumentalnej rozwijały się natomiast melodie kształtowane przez możliwości techniczne instrumentów, figurację, ornamentykę oraz zależność od faktury i harmonii.
W XX w. tradycyjne pojęcie melodii zostało rozszerzone albo podważone przez nowe systemy organizacji dźwięków, rozluźnienie tonalności, dodekafonię, serializm, sonorystykę i aleatoryzm. W części twórczości kompozytorskiej większe znaczenie uzyskały barwa, masa brzmieniowa, rejestr, gęstość faktury i organizacja rytmiczna, co ograniczało rolę melodii rozumianej jako ciągła linia następstw wysokości dźwięków. Jednocześnie melodia pozostała jednym z podstawowych sposobów organizowania i rozpoznawania przebiegu muzycznego w wielu gatunkach muzyki artystycznej, ludowej, popularnej i pozaeuropejskiej.
Przypisy