Upadek magnackiego rodu obrazuje zgubne skutki przejęcia przez bohatera wśród Niemców zarówno nowego wyznania, jak i europejskich, „postępowych” poglądów społecznychNota wydawnicza j.w., s. 217..
Ten sam motyw – miłości Polaka do Niemki, wbrew woli rodziny – jednakże przeniesiony do fabuły o kilkaset lat późniejszej, pisarz wykorzystał już wcześniej w powieści Dziadunio (1869). Mimo znacznej różnicy epok, historia młodego renegata zawiera również wiele analogii do bieżącej współczesności.
Treść Jest to historia powikłanej i nieszczęśliwej miłości wojewodzica Janusza, potomka i nadziei wielkiego polskiego rodu Rochitów, oraz Frydy, córki bogatego niemieckiego mieszczanina, rozgrywająca się w latach panowania Zygmunta Augusta. Romans, który ma swój początek w akademickiej, zreformowanej Wittenberdze, toczy się dalej w katolickiej Polsce, gdzie wojewodzic – zwolennik nauki Lutra i sympatyk niemczyzny, po powrocie wchodzi w otwarty konflikt z własną rodziną i tradycjonalistycznym szlacheckim otoczeniem. Ostatecznie wydziedzicza go ojciec, piętnujący jego innowiercze poglądy i zdecydowanie sprzeciwiający się małżeństwu z mieszczańską Niemką. Wierność Frydzie i nieprzełamany upór Janusza doprowadza do śmierci najbliższych i upadku dumnego rodu, a oboje zakochanych stopniowo opuszczają niemal wszyscy.