Akcja w utworze Grossmana ma marginalne znaczenie – jest jedynie punktem wyjścia dla wspomnień, dygresji, fragmentów publicystycznych. Analizę sowietyzmu poprzedza Grossman charakterystyką osobowości Lenina. Lenin – człowiek pozostaje nieważny, liczy się jedynie Lenin jako uosobienie mitu rosyjskiej idei. Mit ten Grossman obala, twierdząc, że Lenina stworzyła tysiącletnia rosyjska poddańczość. Fanatyzm, gotowość dławienia wolności dnia dzisiejszego w imię wolności wydumanej, pogarda dla człowieka, bezwzględność w niszczeniu wrogów i współtowarzyszy nie pojawiła się u Lenina nagle, bez przyczyny. Miał je już Pestel, Bakunin, Nieczajew. Miała je większość rewolucjonistów rosyjskichK. Pietrzycka-Bohosiewicz, „Bóg jest zbyt bezsilny, aby zmienić zło życia…” W. Grossman, Wszystko płynie…, w: Emigracja i tamizdat: Szkice o współczesnej prozie rosyjskiej, red. Lucjan Suchanek, Andrzej Drawicz. Kraków, 1993, s. 93.. Grossman polemizuje także z rosyjskimi myślicielami XIX wieku, którzy głosili wyjątkowość duszy rosyjskiej i jej posłannictwo. Według niego w rosyjskiej duszy nie ma nic mistycznego, ascetycznego czy Chrystusowego. To, czym jest to wynik niewoli. Niewolniczy, pańszczyźniany pierwiastek nabierał mocy w duszy rosyjskiej niby tysiącletni roztwór spirytusu.
Źródło i licencja
Fragment artykułu Wikipedia — Wszystko płynie... · historia autorów.
Tekst: CC BY-SA 4.0. Wydzielono fragment z dłuższego artykułu.