Adolf z Alteny (ur. ok. 1157, zm. 15 kwietnia ok. 1220) – arcybiskup Kolonii i książę-elektor Rzeszy w latach 1193–1205 i 1212–1216 pochodzący z rodu hrabiów Bergu.
Życiorys Adolf był trzecim synem hrabiego Bergu-Alteny Eberharda I i Adelajdy z Arnsbergu. Pochodził z rodziny hrabiów Bergu, której trzech przedstawicieli w XII w. pełniło funkcję arcybiskupów Kolonii (w tym dwóch stryjów Adolfa). W 1177 został kanonikiem kapituły katedralnej w Kolonii, w 1183 dziekanem katedralnym, a w 1191 zastąpił swego wybranego na arcybiskupa stryja Brunona jako prepozyt kapituły katedralnej. W latach 80. i 90. XII w. pełnił rolę pośrednika w sporach między arcybiskupami (Filipem z Heinsbergu, a następnie Brunonem) w ich sporach z władcami Niemiec. Gdy w 1193 Bruno zrezygnował z funkcji arcybiskupa, Adolf został wybrany na jego następcę. 26 marca 1194 otrzymał święcenia kapłańskie, a dzień później został wyświęcony na biskupa.