Księga czwarta W księdze czwartej rozważał Cyceron namiętności, które mogą zakłócać mądrość człowieka. Były to między innymi radość lub smutek, spokój lub trwoga, bogactwo lub bieda, popularność lub samotność itp. Każdy z tych afektów może zakłócić życie człowieka mądrego, uniemożliwiając mu osiągnięcie szczęścia. Namiętności bowiem powodują chwilowe szczęście lub nieszczęście, nie mając charakteru trwałego. Trzeba je więc pokonać idąc za wskazaniami rozumu.
Zdaniem autora szczęście człowieka nie opiera się na afektach, gdyż powodowane one są jedynie mniemaniem i zależą od zmiennej woli. Wykorzenić ten błąd jako początek niedoli naszej, obiecuje nam filozofia – stwierdził w podsumowaniu Cyceron.
Według Cycerona to właśnie filozofia pozwala na właściwe rozumowanie w najbardziej osobistych przeżyciach człowieka. Pomaga opanować lęk, ból i namiętności. Inwokacja do filozofii w Tuskulankach ma formę modlitwy, często w późniejszym piśmiennictwie parafrazowanej: O filozofio, przewodniczko życia! Ty, która zgłębiasz cnoty, zwalczasz wady. Czym bylibyśmy nie tylko my, ale w ogóle życie ludzkie bez ciebie? (...) Do ciebie się uciekam, proszę o pomoc. Jak kiedyś w ogromnej mierze, tak teraz całkowicie Ci się oddaję (...) Czyjaż więc pomoc mogłaby nam lepiej posłużyć niźli twoja, skoro tak szczodrze obdarzyłaś nas spokojem w życiu i oddaliłaś grozę śmierci?.
Księga piąta