Kasztelania łukowska – jednostka o charakterze administracyjno-sądowniczym, powstała w okresie średniowiecza i położona w ziemi łukowskiej, z grodem w Łukowie jako głównym ośrodkiem.

Powstanie i kształt terytorialny Pierwsza wzmianka o kasztelanie łukowskim pochodzi z 1258 r. Występuje on anonimowo w dokumencie, który książę Bolesław Wstydliwy wystawił w Zawichoście dla kockiego klucza dóbr, zwalniając go od ciężarów prawa książęcegoKodeks Dyplomatyczny Małopolski (KDM), wyd. F. Piekosiński, t. 1, Kraków 1876, nr 51.. Dla porównania kasztelan sandomierski Jakub figuruje już pod rokiem 1198 r.Urzędnicy małopolscy XII-XV w. Spisy, opr. J. Kurtyka, T. Nowakowski, F. Sikora, A. Sochacka, P. K. Wojciechowski, B. Wyrozumska, red. A. Gąsiorowski, t. 4, Wrocław 1990, nr 726, s. 172. W latach 1210–1230 na terenie ziemi sandomierskiej, z którą związany był Łuków, jako najdalej na wschód wysunięty bastion i bufor przed najazdami pogan (Jaćwingowie, Litwini, Prusowie) oraz Rusinów zostało utworzonych dziewięć innych kasztelaniiKasztelanie: wiślicka, małogoska, żarnowska, lubelska, połaniecka, czechowska, sieciechowska, zawichojska oraz radomska.. Kasztelania w Łukowie powstała więc stosunkowo późno.