Zdaniem Zygmunta Wojciechowskiego jej istnienie było wypadkową starań księcia krakowsko-sandomierskiego Bolesława Wstydliwego o utworzenie na terenie Łukowa biskupstwa, prowadzącego chrystianizację Litwinów i Jaćwingów oraz obsługę duszpasterską peryferiów ziemi krakowskiej. Zakładając słuszność wspomnianej hipotezy należy stwierdzić, że kasztelania łukowska funkcjonowała od połowy XIII w., pełniąc rolę ośrodka władzy państwowej, działającego równolegle czy też paralelnie do utworzonej diecezjiZ. Wojciechowski, Ze studiów nad organizacją państwa polskiego za Piastów, Lwów 1924, s. 52..
Co do samego biskupstwa należy podkreślić, że powołano je 13 lipca 1254 r. na mocy bulli „Ad audientiam nostram pervenit” papieża Innocentego IVVetera Monumenta Poloniae et Lithuaniae gentium que finitimarum illustrantia collecta (VMPL), wyd. A. Theiner, t. 1, Romae 1860., nr 119.. Sakrę biskupią miał otrzymać franciszkanin Bartłomiej z Pragi. Nie doszło do tego ze względu na działania Zakonu Krzyżackiego, które doprowadziły do wstrzymania prac nad rozwojem diecezji łukowskiej. Biskupstwo po raz drugi erygowano w lutym 1257 r. bullą papieża Aleksandra IV „Dilectus filius nobilis vir”VMPL I, nr 143..