L'occitán gascón ye o dialecto mes occidental de l'occitán, prou diferenciato d'a resta, y con diversas influencias posiblement bascas. L'aranés ye una varietat local d'o subdialecto gascón pirenenco.
Ista modalidat occitana tien una fuerte personalidat y ye diferent d'a resta d'os dialectos d'oc y por ixo belas peronas afirmaban que se trataba d'una luenga diferent. Iste pareixer ye muit minoritario hue: os lingüistas y a gran mayoría d'os usuarios d'a variedat gascona fan servir a visión unitaria de l'occitán con a norma cheneral alibertina, a mesma d'a resta de dialectos occitans. A muga d'o gascón con os atros dialectos occitans se produce con parlas de transición en as riberas d'a Garona dende a val d'Arán (on se charra l'aranés), dica Bordeus.
O gascón se divide en diversos subdialectos entre os cuals domina a livel normativo a variedat biarnesa u biarnés (que en muitos aspectos presenta mas peculiaridaz que l'aleixan d'o lengadocián). As parlas pirenencas presentan atras tendencias particulars como l'articlo pirenenco eth (femenín era), y localment, especialment en aranés, a conservación de l'[a] final atona y os plurals femenins en -es (l'aranés ha adoptato la normativa occitana cheneral —l'alibertina— que puede transcribir belas particularidaz locals).
Pèire Bèc, un d'os estudiosos mas importants d'o gascón, proposó: una "clasificación dialectal" de l'occitán (tres grupos: gascón, nordoccitán y sudoccitán), una clasificación "supradialectal" (tres atros grupos: aquitanopirenenco, occitán central y arvernomediterranio) unindo o gascón a lo lengadocián meridional ta formar o grupo aquitanopirenenco.
Rasgos propios d'o gascón Bellas d'as caracteristicas particulars d'o gascón son:
Cambio de f a h (que en bels indreitos no se pronuncia) -> huec (fuego). heuguèra ("felequera" u "felz(e)"). Cayita d'a n intervocalica -> haria ("farina"), lua ("luna"). Transformación d'a ll latina en th en as rematanzas y en r en posición intervocalica -> castèth ("castiello"), bèth bèra (bonico bonica). Conservación de QUA y GUA latinos (en a resta de l'occitán pasan a [ka] y [ga]). Reducción de -MB- e -ND- latinos a [m] y [n] como en catalán.
O sufixo latino -ANUM presenta a forma coincident con o catalán -à dende a costa dica a val d'Aura, y en a zona d'a Garona presenta a forma -án coincident con o belsetán y o chistabín.KUHN, Alwin, El Dialecto Altoaragonés (traducción de l'orichinal de 1935); Xordica Editorial. Zaragoza, 2008. D'esta manera en gascón se puet decir mardà u mardàn.
Escritura O gascón fa servir bellas grafías particulars como h-, -th, -sh y n·h, s·h (como in·hèrn, des·har ta evitar una posible confusión con -nh-, -sh-).
Referencias
Gascon Categoría:Parlas y dialectos mugants con o navarro-aragonés