Qin Shi Huang (chinu: 秦始皇, pinyin: Qín Shǐhuáng, Wade-Giles: Ch'in Shih-huang, payares o avientu de 260 e.C. - 10 de setiembre de 210 e.C.Wood, Frances. (2008). China's First Emperor and His Terracotta Warriors, páxs. 2–33. Macmillan Publishing, 2008. ISBN 0-312-38112-3.), de nome propiu Zheng, foi'l rei del estáu chinu de Qin del 247 e.C. hasta'l 221 e.C.Duiker, William J. & al. World History: Volume I: To 1800, 5th ed., p. 78. Thomson Higher Education Publishing, 2006. ISBN 0-495-05053-9.) y dempués el primer emperador d'una China unificada del 221 e.C. al 210 e.C., reinando sol nome de Primer Emperador.
Unificando China, él y el so primer ministru Li Si introducieron una serie d'importantes reformes coles mires de reforzar la recién unificación, y llevaron a cabu hercúleos proyeutos de construcción, más concretamente la versión precursora de l'actual Gran Muralla China con un saldu de 2 millones de muertos. A pesar de tola tiranía del so mandatu autocráticu, Qin Shi Huang ye inda consideráu anguaño como una especie de colosal fundador na historia china, como un superhombre que la so unificación de China duró más de dos milenios (con interrupciones).
Convenciones de nomes Qin Shi Huang nació nel mes chinu zeng (正), el primer mes del añu nel calendariu chinu (nel sieglu 3 e.C. l'añu chinu empezaba enantes del solsticiu d'iviernu y non dempués como asocede anguaño), y polo tanto recibió'l nome Zheng (政), siendo dambos calteres utilizaos de forma intercambiable na antigua China. Naquellos tiempos, la xente nun xunía'l nome propiu y el de la familia como ye costume anguaño, asina que ye anacrónicu referise a Qin Shi Huang como Qin Zheng. El nome propiu nun s'usaba nunca, sacante polos parientes cercanos; polo tanto ye incorreutu tamién referise a Qin Shi Huang como príncipe Zheng o rei Zheng de Qin. Como rei, denominábase-y Rei de Qin.Torca Qian, translated by William Nienhauser Jr. & al. as The Grand Scribe's Records, Vol. 1 The Basic Annals of Pre-Han China, p. 127. Indiana Univ. Press (Bloomington), 1994. ISBN 0253340217. Accessed 25 Dec 2013. [Torca Qian]. [Records of the Grand Historien], ["§6: Basic Annals of the First Emperor of Qin"]. Hosted at [Guoxue.com], 2003. Accessed 25 Dec 2013. Si recibiera un nome póstumu dempués de la so muerte, al igual que'l so padre, sería conocíu polos historiadores como Rei NN. (nome póstumu) de Qin, pero esto nunca asocedió.
Dempués de conquistar l'últimu estáu chinu independiente nel 221 a. de C., Qin Shi Huang convertir nel rei d'un estáu de Qin qu'apoderaba toa China, daqué que nun tenía precedentes. Ansiosu d'amosar que yá nun yera más un simple rei, como los soberanos d'antaño mientres el periodu de los Reinos Combatientes, creó un nuevu títulu, huangdi (皇帝), combinando la pallabra huang (皇) que s'usaba pa referise a los llexendarios trés Huang (Trés augustos) que reinaron nel amanecer de la cultura china, y la pallabra di (帝) que s'usaba pa referise a los míticos cinco Di (soberanos) que reinaron darréu dempués de los trés Huang. Estos trés Huang y cinco Di fueron consideraos gobernantes perfectos, con inmensos poderes y llargues vides. La pallabra huang tamién significa «grande» o «magníficu». La pallabra di tamién se refería al dios supremu nos cielos, creador del mundu. Poro, xuniendo estos dos pallabres, daqué que naide fixera enantes, Qin Shi Huang creó un títulu al par cola so carauterística de xunir l'a'l paecer infinitu territoriu de los reinos chinos, xuniendo de fechu el mundu (los antiguos chinos, al igual que los antiguos romanos, creíen que'l so imperiu entendía'l mundu na so totalidá).
La pallabra huangdi foi traducida na mayoría de los llinguaxes occidentales como «emperador», una pallabra con una llarga historia que data de la dómina de l'antigua Roma, y que los europeos consideraben cimeru a la pallabra «rei». Qin Shi Huang tomó'l nome de Primer Emperador (Shi Huangdi, lliteralmente, emperador qu'empieza). Abolió los nomes póstumos, polos que los antiguos reis yeren conocíos dempués de la so muerte, xulgándolos desavenientes y contrarios a la piedá filial, y decidió que les xeneraciones futures referir a él como Primer Emperador (Shi Huangdi); el so socesor sería conocíu como'l Segundu Emperador (Er Shi Huangdi, lliteralmente, emperador de segunda xeneración), el socesor del so socesor como Tercer Emperador (San Shi Huangdi), y asina d'equí p'arriba, mientres diez mil xeneraciones, yá que se suponía que la casa imperial diba gobernar en China mientres diez mil xeneraciones («diez mil» ye equivalente a «para siempres» en chinu, y amás significa «bona fortuna»).
Qin Shi Huang convirtiérase entós nel primer emperador del estáu de Qin. El nome oficial de l'apocayá unificada China yera entá Estáu de Qin, asimilando Qin al restu d'estaos. El nome China (中華 o 中國) nunca s'usó oficialmente pal país de China hasta 1912, cuando se fundó la República de China(中華民國). Los contemporáneos de la dómina llamaben al emperador "Primer Emperador" desfacer del «del estáu de Qin», que yera obviu ensin necesidá de dicilo. Sicasí, pocu dempués de la muerte del emperador, el so réxime derrumbóse, y China foi asediada por una guerra civil. Más tarde, nel 202 a. de C. la dinastía Han iguar pa unificar China na so totalidá, que s'empezó a llamar a partir d'entós el Estáu Han(漢國), que tamién puede ser traducíu como l'imperiu d'Han. Qin Shi Huang nun podía ser llamáu más tiempu'l Primer Emperador, una y bones esto implicaría que yera'l primer emperador del estáu d'Han. Empezó entós el vezu de preceder el so nome con Qin(秦), que nun se refier yá más al estáu de Qin, sinón a la dinastía Qin, una dinastía que ye reemplazada pola dinastía Han. La pallabra huangdi (emperador) nel so nome, foi encurtiada por huang, asina que se-y llegó a conocer como Qin Shi Huang. Quiciabes huangdi foi encurtiáu pa llograr un nome de tres ideogrames, que coincide colos nomes de tres ideogrames del pueblu chinu (que raramente utilizaron a lo llargo de la historia nomes de cuatro o más).
Esti nome, Qin Shi Huang (esto ye, Primer Emperador de la dinastía Qin) ye'l nome qu'apaez nos Alcordances históriques escritos por Torca Qian. Y ye'l nome que se prefier en China cuando se fai referencia al Primer Emperador. Los occidentales dacuando escriben Qin Shi Huangdi, que ye una eleición pocu acertada, pos ignora les convenciones chines nos nomes.
Mocedá y Rei de Qin: El Conquistador
thumb|Viaxes imperiales de Qin Shi Huang.
Nel momentu de la nacencia del mozu Zheng, China atopábase estremada ente estaos feudales en guerra. Esti periodu de la historia China ye referíu como'l periodu de los Reinos Combatientes. La competición ente ellos yera desaxeradamente feroz, y pol 260 AC solamente quedaben unos pocos d'ellos (siendo'l restu conquistáu y anexonáu a los vencedores), pero l'estáu de Zheng, Qin, yera'l más poderosu. Yera gobernáu so la filosofía llegalista y centróse dende los sos empiezos nos asuntos militares.
Zheng nació en Handan (邯鄲), la capital del estáu enemigu de Zhao. Yera fíu de Zichu, un príncipe de la casa real de Qin que foi rehén nel estáu de Zhao por un alcuerdu ente los estaos de Qin y Zhao. Zichu darréu volvió al estáu de Qin dempués de delles aventures cola ayuda d'un ricu mercader llamáu Lü Buwei, y iguar pa xubir al tronu de Qin, convirtiéndose Lü Buwei en canciller (primer ministru) de Qin. Zichu ye conocíu póstumamente como'l rei Zhuangxiang de Qin. Según una historia bien espublizada, Zheng nun yera realmente'l fíu de Zichu, sinón el fíu del mercader Lü Buwei. Esta historia surdió porque la madre de Zheng fuera orixinalmente una concubina de Lü Buwei, primero que ésti dar al so bon amigu Zichu, poco enantes de la nacencia de Zheng. Sicasí, la historia ye dudosa una y bones los confucianos atoparíen más fácil denunciar a un gobernante que'l so nacencia fuera illexítimu.
Zheng xubió al tronu nel 247 e.C., con dolce y mediu d'edá, y foi rei so un rexente hasta'l 238 e.C. cuando a los veiuntiuno y mediu d'edá planió un golpe nel palaciu y tomó tol poder. Siguió la tradición d'atacar de forma aportunante y defender los estaos feudales (tornando'l famosu intentu d'asesinatu del rei Jing Ke mientres esi tiempu), y finalmente tomando'l control de toa China nel 221 e.C., ganando al últimu estáu chinu independiente, el Estáu Qi.
Entós, nesi mesmu añu, a la edá de 38, el rei de Qin proclamóse Primer Emperador.
Primer Emperador: El unificador
Pa evitar l'anarquía del periodu de los estaos guerreros, Qin Shi Huang y el so primer ministru Li Si abolieron dafechu'l feudalismu. Lo que fixeron foi estremar l'imperiu en 36 provincies empobinaes caúna por trés gobernadores, unu civil, otru militar, y un postreru pa mediar ente estos dos. Cada unu d'ellos yera nomáu pol emperador y podía ser destituyíu por él. El gobernador civil yera reasignado a una nueva provincia cada pocos años pa prevenir qu'atropara una base de poder.
Qin Shi Huang ordenó a tolos antiguos miembros de les cases reales de los estaos conquistaos que se treslladaren a Xiangyang(咸陽), la capital de Qin, no que ye l'actual provincia de Shaanxi, pa ser calteníos so una vixilancia estrecha, y prevenir actividaes rebalbes.
L'emperador tamién desenvolvió una estensa rede de carreteres y canales coneutando les provincies p'acelerar el comerciu ente elles y p'acelerar los desplazamientos militares a les provincies qu'opunxeren resistencia.
Qin Shi Huang y Li Si unificaron China económicamente por aciu la estandarización de pesos y midíes, la moneda, el llargor de les exes de los carros (tal que tou carru pudiera movese ensin problemes peles rutes de les nueves carreteres), el sistema llegal, etc.
Pero quiciabes lo más importante de too, foi que la escritura china foi unificada. Un nuevu conxuntu de calteres foi desenvueltu por Li Si, llamáu de los sellos pequeños, basándose nel conxuntu de calteres usaos nel estáu de Qin, y esti nuevu conxuntu foi fechu obligatoriu, desfacer polo tanto de tolos sistemes d'escritures locales y de los calteres qu'esistíen en dellos estaos chinos. Los edictos escritos con esti nuevu conxuntu de calteres fueron tallaos nos murios de montes sagraos por toa China, como los famosos edictos que s'atopen nel monte Tai, pa faer saber al Cielu de la unificación de la tierra so un emperador, y tamién p'arrobinar el nuevu conxuntu de calteres ente'l pueblu.
Muerte y consecuencies thumb|Mausoléu de Qin Shi Huang en Xi'an. L'emperador morrió mientres s'atopaba faciendo un viaxe pola China oriental, en busca de les llexendaries islles de los inmortales (más allá de la mariña este) y el secretu de la vida eterna. La so muerte asocedió a empiezu de setiembre del añu 210 e.C. nel palaciu de la prefeutura de Shaqiu, que taba a dos meses de distancia de la capital Xiangyang. El primer ministru, Li Si, que lu acompañaba, taba gravemente esmolecíu de que les nueves de la so muerte pudieren disparar un alzamientu xeneral en tol imperiu, daes les polítiques brutales del gobiernu, y la rensía de la población forzada a trabayar en proyeutos hercúleos como la gran muralla nel norte de China, o nel mausoléu del emperador. Llevaría dos meses al gobiernu algamar la capital y nun sería posible detener el llevantamientu. Li Si decidió despintar la muerte del emperador y volver a Xiangyang.