Pnom Penh (en camboyanu, ភ្នំពេញ, pronunciáu ),<ref><Ph- ye una oclusiva aspirada, ente que <-nh> ye una nasal sorda.</ref>Headley, Robert and others. 1977. Cambodian-English Dictionary. Washington, Catholic University Press. ISBN 0-8132-0509-3 ye la capital de Camboya y el primer centru urbanu del país. Foi la capital del país dende la colonización francesa de Camboya y creció hasta convertise nel principal centru económicu ya industrial, amás del centru políticu, cultural y diplomáticu de Camboya. Nel área metropolitana viven unos 2,2 millones d'habitantes.NIS (August 2009). Xeneral Population Census of Cambodia 2008. National Institute of Statistics, Ministry of Planning. p. 23.
Ye la sede del gobiernu y un centru comercial importante nel Sureste Asiáticu pola so estratéxica situación xeográfica nel delta y la confluencia de los ríos Mekong, Sap y Bassac, que la faen puertu fluvial con salida al mar de la China Meridional. Como centru turísticu, la ciudá caltién l'ambiente cultural asiáticu y la so revesosa historia.
Yera conocida como la Perlla d'Asia», y foi considerada una de les ciudaes franceses más guapes d'Indochina nos años 1920. La ciudá, xunto Siem Reap y Sihanoukville, ye un significativu destín turísticu del país, tanto a nivel llocal como mundial. Foi fundada en 1434, y ye famosa pola so bella ya histórica arquiteutura y curiosos turísticos. Esisten entá un bon númberu d'edificios coloniales franceses tremaos polos grandes bulevares.
Orixe etimolóxicu right|200px|thumb|Wat Phnom, el puntu onde nació la ciudá. Pnom Penh, que significa lliteralmente «la llomba de Pen» toma'l so nome del Wat Phnom o «Templu de la llomba». Según la lleenda, en 1372, una vieya monxa llamada Penh o Pen foi a buscar agua al Tonlé Sap y atopó un árbol de nuez de la India que llexaba ríu abajo abasnáu pola corriente. Dientro d'un furacu del árbol atopó cuatro estatues de bronce de Buda y otra de piedra.Daun Penh llevó les estatues a la vera un ordenó a la xente qu'atropara tierra nel nordeste de la so casa hasta formar una llomba. Usó la madera del árbol pa construyir un templu enriba de la llomba onde poner les estatues, y bautizó el templu col so nome: Wat Phnom Daun Penh, que ye conocíu anguaño como Wat Phnom, una pequeña llomba de 27 metros d'altor.
Pnom Penh fuera llamada enantes Krong Chaktomok (khemer: ក្រុងចតុមុខ), que significa «Ciudá de les cuatro cares». Esti nome fai referencia al llugar onde los ríos Mekong, Bassac y Tonlé Sap crúciense formando una xe y onde s'asitia la ciudá. Krong Chaktomuk ye una abreviación del so nome ceremonial que-y dio'l rei Ponhea Yat y que'l so nome completu yera Krong Chaktomuk Mongkol Sakal Kampuchea Thipadei Sereythor Inthabot Borei Roth Reach Seima Maha Nokor (khemer: ក្រុងចតុមុខមង្គលសកលកម្ពុជាធិបតី សេរីធម៌ ឥន្រ្ទបទបុរី រដ្ឋរាជសីមាមហានគរ).
Esti nome ceremonial ye un nome pali, que podría traducise como «el llugar de cuatro ríos que da la felicidá y l'ésitu del reinu khemer, el más altu líder, según la impenetrable ciudá del díos Indra del gran reinu».
Historia thumb|Muséu del Xenocidiu Tuol Sleng.
Pnom Penh foi constituyida capital en 1431 pol rei Phnea Yat dempués qu'esti dexara Angkor Wat, de xuru pola fuerte presión de les invasiones tailandeses.
Esisten sicasí otros estudiosos que planteguen otres hipótesis como epidemies, falta d'alimentos y la posibilidá de nueves rutes comerciales cola China pa lo cual la situación xeográfica de Pnom Penh tendría mayores beneficios.
Mientres el gobiernu de los Khemeres Coloraos foi balerada de los sos habitantes, quien fueron declaraos los enemigos del réxime. Namái unes poques entidaes funcionaron mientres el so gobiernu en Pnom Penh, ente elles dalgunos de los centros de tortura S-21.
En 1993, cuando se formó'l nuevu gobiernu nacional, Pnom Penh empezó una nueva era. Organizaciones non gubernamentales abrieron les sos sedes na ciudá, empezar a realizar obres d'infraestructura, reparáronse antiguos edificios d'importancia única como'l Muséu Nacional o les pagodes. Sicasí, ye enforma lo que queda por faer.
La ciudá tien un modernu centru comercial, numberosos centros d'educación cimera, aveníes y grandes hoteles.
División políticu – alministrativa
right|200px|thumb|Pnom Penh vista dende l'espaciu. thumb|L'Asamblea Nacional de Camboya
El conceyu de Pnom Penh tien una superficie de 678,46 km² y tien un estatus equivalente al de les provincies de Camboya. Estremar en nueve divisiones alministratives llamaes jans (distritos) y de esos nueve jans Dangkao, Meanchey, Porsenchey, Sen Sok y Russei Keo son consideraos los suburbios de la ciudá. Tolos jans atopar sol gobiernu del conceyu de Pnom Penh. Los jans estrémense de la mesma en 76 sangkats (comuñes), y 637 kroms.
El conceyu ye lideráu pol gobernador, qu'actúa como la principal autoridá de la ciudá y supervisa la policía militar municipal, la policía municipal y la oficina d'asuntos urbanos. Per debaxo del gobernador atopa'l primer vicegobernador y cinco vicegobernadores. El xefe del gabinete, qu'ostenta'l mesmu estatus que los vicegobernadores, lidera'l gabinete que consta d'ocho ayudantes del xefe del gabinete, que s'atopen al cargu de los 27 departamentos alministrativos. Cada jan tien un direutor.
Llista de los distritos alministrativos de Pnom Penh Nome del distritu (Jan) Númberu de comuñes (sangkat) Númberu d'aldegues (phum) Población en 2008 Chamkarmon 12 sangkats 95 kroms 182 004 Chbar Ampovhttp://khmerization.blogspot.com/2013/12/new-districts-signed-into-being-by-pm.html nuevu distritu nuevu distritu nuevu distritu Chroy Changva nuevu distritu nuevu distritu nuevu distritu Dangkao 15 sangkats 143 kroms 257 724 Daun Penh 11 sangkats 134 kroms 126 550 Meanchey 8 sangkats 30 kroms 327 801 Prampi Makara 8 sangkats 33 kroms 91 895 Russey Keo 12 sangkats 59 kroms 196 684 Sen Sok 3 sangkats 147 967 Tuol Kork 10 sangkats 143 kroms 171 200 Porsenchey 13 sangkats nuevu distritu 183 826 Prek Pnov nuevu distritu nuevu distritu nuevu distritu
Gobiernu de la ciudá
La ciudá ta rexida por un alcalde o gobernador col so gabinete nel cual el primer diputáu fai les vegaes del executor al par del primer ministru en Camboya. Hai amás cinco diputaos más del gobiernu de la ciudá.
Ye la sede central del real gobiernu del Reinu de Camboya rexíu pol primer ministru y sede del Palaciu Real que la so figura principal ye'l rei de Camboya. Tamién lo ye de la Real Corte de Xusticia y de les principales figures democrátiques del país.
Xeografía y recursos naturales
right|200px|thumb|Clima de Pnom Penh
Pnom Penh alcuéntrase privilegiadamente asitiada nel alcuentru fluvial de los ríos Altu Mekong, So Mekong, Bassac y Tonlé Sap. La rexón ye conocida como Chatomuk, que significa “les cuatro cares”) y fai parte de la gran llanura central del país escontra'l sureste.
Magar la ciudá desenvolvióse dafechu como urbe, la comarca de Pnom Penh estrémense inda como zones d'una fonda vocación agrícola y la presencia de montes tropicales ente los cualos abonden árboles frutales que constitúin una importante reserva natural, según especies animales domésticos y selvaxes.
El so área total ye de 357 km².
Clima Pnom Penh tien un clima tropical secu. Les temperatures suelen bazcuyar d'ente 22 y 35 °C, y el clima ta suxetu a los monzones tropicales. El monzón del suroeste sopla trayendo al interior vientos cargaos de mugor dende'l golfu de Tailandia y l'océanu Índicu, de mayu a ochobre. El monzón del nordés marca l'empiezu de la estación seca, que dura de payares a marzu. La ciudá esperimenta les mayores precipitaciones de setiembre a ochobre, el periodu más secu ye en xineru y febreru.
La ciudá cunta con dos estaciones bien estremaes. La temporada d'agües de mayu a ochobre, ve altes temperatures acompañaes d'un altu mugor. La temporada seca dura de payares a abril, les temperatures pueden baxar hasta 22 °C. Pero les temperatures pueden averase a 40 °C n'abril. Los meyores meses pa visitar la ciudá son payares a febreru, cuando les temperatures, el mugor y les precipitaciones son menores.
Demografía thumb|left|200px|El Palaciu Real
La población total de la ciudá pa 2006 ye de 1.441.618 habitantes con una densidá de 3.320 hab./km². Ye'l más altu porcentaxe de población urbana de tol país (57% del 32% que ye'l total de población urbana camboyana).
La tasa d'alfabetización ye del 87% (88,1% homes, 77,7% muyeres), y la de desemplegu del 12,6 % (8,9% homes, 17,0 % muyeres).
La mayoría de los actuales pobladores de la capital son inmigrantes de les otres provincies del país (un 79,2 % de la so población). Tamién se cunten etnies minoritaries como vietnamites, chinos, tailandeses y cola arribación d'organizaciones non gubernamentales y ayudes internacionales dempués del llargu tiempu de guerres, munchos estranxeros de los cinco continentes moren y trabayen na capital del Reinu de Camboya.
El suministru d'agua en Pnom Penh ameyoró notablemente en términos d'accesu, calidá de serviciu y eficiencia pola recuperación de los costos del gobiernu ente 1993 y 2006. El númberu de veceros multiplicóse por nueve, la calidá del serviciu ameyoró, pasando intermitente a un suministru continuu, les perdes d'agua amenorgar drásticamente y el serviciu de sanitariu de la ciudá pasó de ser una quiebra a llograr una ganancia sostenible. Estos llogros fueron reconocíos al traviés de premios internacionales, como'l Premiu Ramon Magsaysay de 2006 y el Stockholm Industry Water Award en 2010. La empresa de suministru de la ciudá ye la Direición d'Agües de Phnom Penh (PPWSA). Les sos principales fontes d'agua son el ríu Mekong, el llagu Tonle Sap y les agües soterrañes.
Turismu y recreación
thumb|200px|left|Edificiu nel área del Palaciu Real
Pnom Penh ye una ciudá principal en turismu y recreación. Conserva importantes ayalgues arquiteutóniques, relixosos, históricos y espacios pa la recreación y l'alcuentru.
Sitios como'l Palaciu Real con tou un ambiente oriental y la Pagoda de Plata, el Palaciu Nacional, Wat Phnom Pen, Tuol Slang, el Muséu del Autogenocidio de los khemeres coloraos (ver xenocidiu camboyanu) o'l Monumentu de la Independencia, son paraes frecuentes de los visitantes de la ciudá.
Pnom Penh tien una bona ufierta en diversión nocherniega con casinos, discoteques, y restoranes.
Economía y negocios
180px|left|thumb| Edificiu del Bancu Nacional de Camboya. Pnom Penh ye'l primer centru económicu nel Reinu de Camboya. El so actual periodu de recuperación económica en tiempu de post-guerra facer un puntu obligáu d'inversiones y ayuda internacional.
La tasa de desemplegu na ciudá foi del 12.6 % en 2001. La vinculación nel sector humanu foi nesi añu del 9.9 %, nel secundariu del 22.2 % y nel terciariu del 67.9 %. Pa esi mesmu añu'l númberu de persones económicamente actives algamaba 423.747 persones de los cualos 45.3 % ye mano d'obra femenina.
Un problema evidente de la ciudá ye la mano d'obra infantil y los neños de la cai.
En Phnom Penh la moneda común ye'l riel camboyanu (O$ 1 = R 4, 005), pero tamién puede axustase en dólar d'Estaos Xuníos, dong vietnamita y bath tailandés con restricciones.
Cultura
right|220px|thumb| Antigua casa colonial francesa. Pnom Penh ye la llexítima heredera de la cultura khemer, que esprésase anguaño en munchos elementos urbanos como pagodes budistes de la escuela del Teravada o n'elementos intanxibles como'l respetu escontra la figura del rei, l'idioma, les costumes, les maneres de vistise y la organización de la familia.
Como capital, la ciudá ye tamién sitiu obligáu d'alcuentru con otres cultures estranxeres como china, la vietnamita, la tailandesa, la malaya y l'occidental.
Museos Muséu Nacional de Camboya Muséu del Xenocidiu Tuol Sleng Biblioteca Nacional de Camboya
Arte right|220px|thumb|Pagoda de Plata. miniaturadeimagen|derecha|Sede de Correos de Camboya.