Los rinocerótidos (Rhinocerotidae, del griegu ρινός (rinós), "ñariz" y κερος (keros), "cuernu"), conocíos col nome de rinocerontes, son una familia de mamíferos placentarios del suborde ceratomorfos perteneciente al orde de los perisodáctilos.

Anguaño esisten cinco especies: el rinoceronte blancu y rinoceronte negru n'África; y el rinoceronte de Java, rinoceronte de la India y rinoceronte de Sumatra n'Asia. Según la clasificación d'estáu de caltenimientu iguada pola Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura, les especies de rinocerontes de Java, Sumatra y negru atópase en «peligru críticu»; el de la India ta en «peligru», y el blancu considérase «vulnerable».

Carauterístiques thumb|Comparativa de tamaños de les especies vives de rinoceronte thumb|Detalle de la piel d'un rinoceronte La pallabra rinoceronte (ρινόκερος) provién de los términos griegos rhino (ñariz) y kera (cuernu), y significa lliteralmente «ñariz cornuda» y alude a los carauterísticos cuernos nel focicu, que son amás un valoráu troféu y la razón principal de la so caza. A diferencia de los cuernos d'otres especies, como los antílopes, los de los rinocerontes nun tienen un nucleu oseu, sinón que tán fechos de queratina, la mesma sustancia que forma los pelos y les uñes nel restu de mamíferos. Les dos especies africanes y el rinoceronte de Sumatra tienen dos cuernos, ente que l'Indiu y el de Java tienen solo unu.

La familia de los rinocerontes carauterízase pol so gran tamañu, siendo de les poques especies consideraes como megafauna esistentes güei día, xunto con elefantes y hipopótamos; toles especies pueden devasar a lo menos la tonelada de pesu. Toos son herbívoros, y tienen una piel grueso y resistente, d'ente 1,5 y 5 cm de grosez, formada por capes superpuestes de coláxenu. Tienen celebros relativamente pequeños pal so tamañu corporal (ente 400 y 600 g). Anque s'alimenten polo xeneral de fueyes, la so capacidá de lleldar l'alimentu nel colon déxa-yos sobrevivir consumiendo materia vexetal más maderiza, como raigaños y cañes, de ser necesariu. Al contrariu qu'otres especies de perisodáctilos, les especies africanes de rinocerontes nun tienen dientes na parte frontera de la boca, emplegando pa mazcar unos potentes premolares y molares pa entartallar l'alimentu d'orixe vexetal. La fórmula dental varia d'especie a especie, pero polo xeneral ye:

Los rinocerontes tienen un agudu sentíu del olfatu y un oyíu sensible, pero bien mala vista. La so esperanza de vida máxima ye d'unos 60 años. El llargor de la cabeza y el cuerpu ye de 240 a 315 cm nel rinoceronte de Sumatra y de 335 a 420 cm nel rinoceronte blancu. El pesu, que ye de 800 kg nel rinoceronte de Sumatra, puede llegar a los 3.600 kg nel rinoceronte blancu considerándolo'l segundu animal más grande terrestre dempués del elefante.

Toles especies son perisodáctilas; esto ye, tienen un deu central más desenvueltu en cada pata, que los sirve de sofitu principal, y dos deos menores a los llaos. Eso da a les sos buelgues el carauterísticu aspeutu d'un as de trébole. Nel casu del rinoceronte blancu y del indiu, los machos adultos son enforma mayores que les femes, pero nes demás especies machos y femes tienen un tamañu similar.

Los rinocerontes tienen una visión escasa, anque son capaces d'estremar a una persona inmóvil hasta unos 30 m de distancia. Los güeyos tán asitiaos a entrambos llaos de la so cabeza. El so oyíu ye bien finu, y les oreyes son de tipu tubular, moviéndose rápido na direición d'onde provién el soníu. Pero'l so sentíu más desenvueltu ye l'olfatu; la cantidá de texíu olfativo nel focicu supera al tamañu del celebru.

Alimentación thumb|Los rinocerontes viéronse amenaciaos pola caza illegal Tolos rinocerontes son herbívoros y precisen una gran cantidá d'alimentu diario pa caltener el so gran volume. Pueden tolerar alimentos relativamente altos en fibra na so dieta, gracies a la capacidá de la so colon de lleldar y dixerir el texíu vexetal maderizu, pero prefieren partes más nutritives y blandies cuando les hai disponibles. Les dos especies africanes de rinoceronte perdieron los dientes fronteros, y anque les especies asiátiques caltienen incisivos (y el rinoceronte de Sumatra inclusive caninos), estes pieces afixéronse más pa engarrar que pa l'alimentación. Sicasí, cada especie afíxose al consumu d'un tipu de materia vexetal. El rinoceronte negru tien un llabiu cimeru prensil qu'utiliza pa romper los estremos de les cañes de les plantes maderices. El rinoceronte blancu, sicasí, cunta con un craniu allargáu y unos llabios anchos qu'utiliza pa pastiar les yerbes curties. El rinoceronte indiu tamién tien un llabiu cimeru prensil, qu'usa pa llograr yerbes altes y pequeños arbustos. Tanto'l rinoceronte de Java como'l de Sumatra, de cutiu balten pequeños árboles pa comese les sos fueyes y biltos,y toles especies sacante'l blancu inclúin dellos frutos na so dieta. Tolos rinocerontes beben casi a diariu, pero en condiciones grebes pueden sobrevivir ente cuatro o cinco díes ensin beber. El rinoceronte indiu pasa grandes periodos na agua, mientres les especies africanes suelen preferir valtar na folla. Magar l'agua enfrescar, la folla protexer contra les picadures de mosques y otros inseutos.

Reproducción Les femes del rinoceronte blancu y l'indiu empiecen los sos ciclos sexuales alredor de los cinco años d'edá, y paren les sos primeres críes ente los seis y los ocho años. Les femes del rinoceronte negru, que son más pequeñes, son fértiles un añu antes. Por norma xeneral, toles especies tienen una sola cría por partu, anque la presencia de dos mames llevó a especular sobre la posibilidá de xestación de dos críes en casos escepcionales. L'intervalu ente socesives procreaciones ye, a lo menos, de ventidós meses, anque lo normal ye que varie ente los dos y los cuatro años. Les críes son pequeñes al nacer, pesen unos 65 kg nos casos del rinoceronte blancu ya indiu y 40 kg nel rinoceronte negru, y pueden siguir el pasu de les sos madres trés díes depués de nacíos.

Los machos algamen la capacidá de procrear ente los siete y los ocho años d'edá, pero nun suelen reproducise siquier hasta los diez años. Una particularidá de los rinocerontes ye que los testículos nun baxen al escrotu, y el pene, cuando ta retrayíu, ta dirixíu escontra tras. Les femes tienen dos mames asitiaes ente los dos pates traseres. Les nacencies producir en cualquier mes del añu, pero nel casu de los rinocerontes africanos les nacencies producir en mayor númberu ente'l fin de la estación lluviosa y mediaos de la estación seca.

Comportamientu El rinoceronte ye un animal solitariu y territorial. Por regla xeneral solo hai asociación ente una madre y la so cría menor, y los machos adultos de toles especies solo acomúñense temporalmente con femes en dómina de celu. Ente los rinocerontes blancos, y dacuando nos indios, los animales inmaduros formen pareyes, y dacuando constitúin grupos más numberosos. El rinoceronte blancu ye'l más sociable de les cinco especies, y les femes ensin descendencia axúntense dacuando y acepten la compañía d'unu o más animales neñones, pudiendo formase grupos persistentes d'hasta siete individuos.

Tanto machos como femes muévense siempres nes mesmes zones o territorios, que varien en tamañu según la especie y el xéneru (de 9 a 15 km les femes de rinocerontes blancu ya indiu, de 3 a 90 km les de rinoceronte negru), y que marquen de forma olfativa por aciu les sos fieces y la so orina. Les fieces son depositaes y depués esperdigaes a coces. Cuando patrullen rexones estremeres de los sos territorios, mean con relativa frecuencia. En toles especies los territorios de les femes asolápense estensamente y nun hai ente elles nicios de territorialidad. Anque, mientres les femes del rinoceronte blancu suelen tener contactos amistosos estregándose les ñarices, les del rinoceronte indiu respuenden xeneralmente con agresividá a cualquier proximidá. Los machos, sicasí, tienden a enfrentase con cualesquier otru machu qu'invada'l so territoriu. De la mesma, tanto'l rinoceronte blancu como l'indiu respuenden frecuentemente con acometíes agresives cuando se-yos fadia, pero bien de cutiu les sos cargues nun son más qu'acometíes ciegues destinaes a estornar al intrusu.

Nos sos enfrentamientos, los rinocerontes repiten los mesmos xestos una y otra vez hasta qu'unu d'ellos ríndese. Los animales engarraos apierten los cuernos unu contra otru y embúrriense; nun suelen cargar unu contra otru, tal como faen otros mamíferos dotaos de cuernos, una y bones la masa combinao de dambos bastaría pa entartalla-yos el craniu o parti-yos el pescuezu nel momentu del impautu. Rematáu'l conflictu, el machu dominante proclama la so supremacía espulsando una alborada d'orina pulverizada ente que'l machu subordináu retírase. El dueñu d'un territoriu que resulte vencíu dexa de marcalo con orina y d'esparder los sos escrementos, y asume la condición de machu subordináu.

La llonxevidá de los rinocerontes varia de los trenta y dos años del rinoceronte de Sumatra a los cuarenta y cinco años del rinoceronte blancu ya indiu, anque pueden vivir hasta los sesenta años, o más.

Diversidá Toles especies tienen 82 cromosomes (númberu diploide, 2n, por célula), sacante los rinocerontes negros, que tienen 84. Sía que non, ye la mayor cantidá de cromosomes conocida en cualquier mamíferu.

Les cinco especies vives subdivídense en cuatro xéneros: El más primitivu, el de los Dicerorhinus, surdió nel Miocenu, hai unos 20 millones d'años, y el so únicu representante vivu ye'l rinoceronte de Sumatra. El rinoceronte lanudo européu, yá estinguíu, tamién formaba parte del mesmu xéneru. El xéneru Rhinoceros cuenta con dos especies, los rinocerontes de Java y de la India, aniciaes hai unos diez millones d'años. El xéneru Diceros, aniciáu nel Miocenu mediu (hai unos 14,2 millones d'años), ta formáu pol rinoceronte negru, del que se reconocen cuatro subespecies (una yá escastada). El xéneru Ceratotherium ye'l mesmu del llamáu rinoceronte blancu, una dixebra del xéneru Diceros, orixinaria del Pliocenu inicial (hai unos 5 millones d'años). La especie consta de dos subespecies.

Rinoceronte blancu

thumb|El rinoceronte blancu ye, en realidá, gris. El rinoceronte blancu o rinoceronte de quexal cuadráu (Ceratotherium simum) ye, tres l'elefante, el mayor de los animales terrestres entá esistentes nel mundu, xunto col rinoceronte indiu, que ye comparable en tamañu, y dellos exemplares machu de delles especies de hipopótamu. Esisten dos subespecies del mesmu; nel 2005, Sudáfrica yera'l mayor hábitat natural de la primera d'elles, el rinoceronte blancu del sur (Ceratotherium simum simum), con una población de 20150 exemplares, lo que convierte al rinoceronte blancu na especie de rinoceronte más abondosu del mundu.

El rinoceronte blancu tien un cuerpu compacto y grande, y una cabeza proporcionalmente mayor que la de les demás especies, pescuezu curtiu y un pechu más anchu. Puede devasar les 3 t, suel midir de 3,35 a 4,2 m de cabeza a cola, y mide en cruz ente 150 y 185 cm. El mayor exemplar midíu pesaba unos 3.600 kg. Presenten dos cuernos sobre'l morru; el frontal ye mayor que'l posterior, y suel midir unos 90 cm de llargu, anque puede algamar los 1,5 m nos exemplares de mayor tamañu. El rinoceronte blancu tien na nuca una especie d'abultamientu que correspuende al insertamientu del lligamentu que soporta'l pesu de la so impresionante cabeza. Los anchos llabios del rinoceronte blancu déxen-y dar grandes canilaes nes plantes non maderices, colo que suplen la so falta d'incisivos. Suelen alimentase de yerba curtio y matojos.