L'autoritarismu ye l'exerciciu de l'autoridá imponiendo la voluntá de quien exerz el poder n'ausencia d'un consensu construyíu de forma participativa, aniciando un orde social opresivo y carente de llibertá y autonomía. La sociedá preindustrial ta marcada pola imposición d'una fuerte autoridá y xerarquía en tolos órdenes (relixosu, políticu, económicu, etc.), con una indiscutida autoridá masculina y paterna dientro de la familia (patriarcáu, paternalismu), frente a los graos cada vez mayores de llibertá y autonomía propios de la sociedá industrial y la sociedá postindustrial. Nel contestu psicolóxicu individual, pero tamién social, defínese la personalidá autoritaria.Theodor W. Adornu, The Authoritarian Personality, 1950. En educación, defínese la pedagoxía autoritaria, heterónoma o tradicional, frente a la pedagoxía progresista.Educación y democracia en Volver pensar la educación, Congresu Internacional de Didáctica, 1995, vol. 1, p. 53: ... pedagoxía "autoritaria", o "heterónoma", fecha dende enriba, que recurre a la disciplina como téunica didáctica, una "antiautoritaria", que sorraya la llibertá del individuu.
En ciencia política y socioloxía el conceutu de "autoritarismu" nun tien una definición unívoca, lo que dexa identificar como autoritaries munches y bien distintes ideoloxíes, movimientos y rexímenes políticos. Delles definiciones lexicográfiques son simplificadores: "sistema fundáu primariamente nel principiu d'autoridá" -esto ye, que nun almite crítica-; "acuñar pol fascismu como términu apreciativo, pa pasar a ser utilizáu ... [nel contestu de la llucha contra'l fascismu y el nazismu] para denotar l'autoridá malvada” ... l'abuso y l'escesu de l'autoridá qu'entartalla la llibertá ... más que representar lo opuesto de democracia ... significa lo contrario de llibertá".Giovanni Sartori, La democrazia in 30 lezioni, p. 40. Otres faen por acumuladura de términos que, magar pueden entendese como rellacionaos, nun son puramente sinónimos ("la doctrina política qu'aboga pol principiu del gobiernu absolutu: absolutismu, autocracia, despotismu, dictadura, totalitarismu"). Les que pretenden precisar traces centrar en cuestiones como "la concentración de poder en manes d'un líder o una pequeña élite que nun ye constitucionalmente responsable ante'l cuerpu del pueblu", el "exerciciu arbitrariu del poder ensin considerancia d'otros cuerpos" que puedan llinda-yos (separación de poderes), y la inesistencia de mecanismos que dexen una efectiva alternanza nel poder, como les eleiciones llibres multipartidistes.Britannica
Autoritarismu y totalitarismu
L'usu del conceutu "totalitarismu" pa ciertes ideoloxíes, movimientos y rexímenes políticos del periodu d'enteguerres (comunismu soviéticu -estalinismu- y fascismu italianu, nacional-socialismu alemán y nacional-sindicalismu español de los años trenta y franquismu de los años cuarenta) basar na so busca de la homogeneización de tolos planos de la vida pública ya inclusive privada y la negación de cualquier tipu de discrepancia o oposición, llegando a xustificar la erradicación y, en casos estremos l'estermín, del disidente o del "distintu".Hannah Arendt, Los oríxenes del totalitarismu; Karl Popper, La sociedá abierta y los sos enemigos; Erich Fromm, Mieu a la llibertá; Raymond Aron, Democracia y totalitarismu; Maurice Duverger, De la dictadure; George Orwell, 1984 (novela). La condición estremista d'ideoloxíes, movimientos y rexímenes totalitarios estremar d'otru tipu de posiciones polítiques que, siendo tamién opuestes a la democracia lliberal y a la reconocencia de derechos y llibertaes,Les ideoloxíes y movimientos que sí s'encuadren nesi marcu de democracia lliberal y derechos son ensame de denominaciones xenériques, asitiaes a lo llargo de too l'espectru políticu (sacante los sos estremos) qu'inclúin distintos enclinos del lliberalismu y el progresismu (sociolliberalismu, socialdemocracia, democracia cristiana, radicalismu, llibertarismu, etc.) especialmente dende la derecha política tradicional del sieglu XIX, facer d'una forma siquier llixeramente más moderada, o non tan radical; como'l moderantismo, el conservadorismu, el tradicionalismu, el nacionalismu o'l militarismu. La distinción ente totalitarismu y autoritarismu, a la de definir rexímenes concretos, sería non tantu una cuestión escencialista sinón de grau, tantu na magnitú de los sos propósitos (una revolucionaria tresformamientu social ya inclusive humana -"home nuevu"- nel casu del totalitarismu, propósitos davezu conservadores o reaccionarios nel casu del autoritarismu) como la forma de llevalos a cabu, nel ésitu de la so implantación y na capacidá de responder a les circunstancies cambiantes con mayor o menor rixidez (más propia del totalitarismu -en casu de conflictu cola realidá, opta por tresformar la realidá a cualquier costu-) o flexibilidá (más propia del autoritarismu -en casu de conflictu cola realidá, opta por afaer se a ella, entá a cuenta de estremase de los sos principios-) y el so mayor o menor allongamientu nel tiempu.
Como intentu de diferenciación, ta bien estendida y aldericada (al considerá-yla empobinada a la xustificación del sofitu d'Estaos Xuníos a determinaos rexímenes dictatoriales, particularmente al franquismu -a partir de los años cincuenta-) la propuesta de Juan J. Linz d'estremar ente réxime autoritariu y réxime totalitariu, al almitir l'autoritarismu un pluralismu políticu llindáu y non representativu, qu'evita'l recursu a la movilización de mases y otres traces propies del totalitarismu.Juan J. Linz, An Authoritarian Regime: The Case of Spain, in Cleavages, Ideologies and Party Systems (eds. Eric Allard & Yrjo Littunen) (Helsinki: Academic, 1964). Analís opuestu de Vicenç Navarro, Franquismu o fascismu, Públicu, 11 de xunetu de 2013. Hasta ciertu puntu, una distinción paralela ye la que fai Hugh Trevor-Roper ente fascismu y fascismu clerical. La esistencia o non d'un "autoritarismu d'izquierdes" ye tamién oxetu d'alderique.Florencio Jiménez, Psicoloxía de les rellaciones d'autoridá y de poder, UOC, 2006, ISBN 84-9788-429-9, pg. 151: ... autores, como Stone (1980) nieguen la posibilidá d'un autoritarismu d'izquierdes, defendiendo que los datos y argumentos ufiertaos a favor d'ella son inconsistentes. Stone defende que l'autoritarismu ye esencialmente de dereches, y que la esistencia de posibles autoritarios d'izquierdes sería, seya que non, testimonial ... Al so xuiciu trátase, a cencielles, d'un mitu ... apurrir exemplos históricos de rexímenes d'izquierdes que pudieron actuar "autoritariamente", supón un cambéu del nivel d'analís, que pasa de ser psicolóxicu (cuando se fala de persones autoritaries) a sociolóxicu (regímenen autoritarios). Eysenck (1981) ... trató de desmontar les argumentaciones de Stone, a partir ente otres coses de los sos propios estudios, lo mesmo que de la realidá política social de comportamientos autoritarios en persones o rexímenes d'izquierdes.
Autoritarismu, partíu únicu y voluntá xeneral
La identificación del Estáu con "el partíu", n'ausencia d'otru posible partíu políticu, ye más bien una carauterística propia de los rexímenes totalitarios que de los autoritarios (que pueden consentir un ciertu grau o apariencia de pluralismu políticu, según dalgún tipu de consulta popular convenientemente dirixida nel so propiu interés); pero sí ye propiu del autoritarismu la negación de llexitimidá a cualquier forma d'espresar los intereses individuales o de grupu (por casu, la llucha de clases o les reivindicaciones identitarias -nacionalistes, étniques, relixoses, de xéneru-) que nun coincida colos intereses xenerales tal como s'entienden defendíos pola autoridá, que pretende ser exercida de forma paternalista en beneficiu de toos, inclusive de los que "pol so bien" son reprimíos.
En realidá, la identificación y xestión de la voluntá xeneral, según l'atribución de la soberanía, son asuntos, cruciales nes doctrines polítiques contemporánees, que testos clásicos como'l de Rousseau (El contratu social, 1762) nun dexaron resueltos. Tanto los defensores de la llibertá o de la democracia como los del totalitarismu o del autoritarismu pueden reclamar ser herederos intelectuales de Rousseau. Tal cosa comprobóse tempranamente, cola esperiencia revolucionaria francesa de 1789 y el Horror.
Autoritarismu, réxime militar y tecnocracia
Mark J. Gasiorowski propón la distinción de "rexímenes autoritarios a cencielles militares" y "rexímenes autoritarios burocráticos". Nestos postreros, un poderosu grupu de tecnócrates intenten l'usu del aparatu del Estáu con criterios de racionalización y desarrollismo". Como otros subtipos d'autoritarismu, nel mesmu estudiu (inspiráu en Linz) propónense'l "autoritarismu corporativista o orgánicu-estatista" (con exemplos estudiaos n'América Llatina), la "democracia racial y étnica" (ejemplificada nel apartheid sudafricano) y el "autoritarismu pos-totalitariu" (ejemplificados nel bloque del Este de los años previos a la cayida del muriu de Berlín -1989-). Tamién fai una distinción ente autoritarismos "personalistes" (ejemplificados nel África postcolonial) y autoritarismos "populistes" (l'Arxentina de Perón o l'Exiptu de Nasser).Mark J. Gasiorowski, The Political Regimes Project, en On Measuring Democracy: Its Consequences and Concomitants (ed. Alex Inketes), 2006, p. 110-11.
Autoritarismu, corrupción y cleptocracia
Paul C. SondrolPáxina del Political Science Department de la Universidá de Colorado. acomuña los rexímenes autoritarios cola corrupción y la cleptocracia, de resultes d'un usu del poder personalista (al tener una concepción individual del lideralgu, non tanto como una función "mística" o "teleolóxica" acomuñada a un "carisma" pseudo-democráticu conectáu coles mases, traces más propies de los rexímenes totalitarios).Sondrol, P. C. (2009). "Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner". Journal of Latin American Studies 23 (3): 599. doi:10.1017/S0022216X00015868 A pesar del avezáu recursu al términu "tiranía" pa calificar peyorativamente a los rexímenes autoritarios o totalitarios, nun tien de confundir se cola figura histórica de los tiranos griegos (de la mesma que l'usu peyorativu -o en dellos casos autoaplicada- del términu "dictadura" nun tien de confundir se cola maxistratura romana).
Autoritarismu, integrismu y fundamentalismu
Amás del usu de la relixón como unu de los mecanismos de llexitimación y de control social polos rexímenes autoritarios o totalitarios (el nacionalcatolicismu español nel senu del franquismu y otros casos de fascismu clerical -conceutu teorizado por Hugh Trevor Roper-);H.R. Trevor-Roper, The Phenomenon of Fascism, en S. Woolf (ed.), Fascism in Europe (London: Methuen, 1981), especialmente p.26. Citáu en Roger Eatwell "Reflections on Fascism and Religion". l'autoritarismu puede ser un conceutu aplicable a determinaes formes rigoristas d'entender la relixón tantu nos sos aspeutos personales como coleutivos y la so rellación col Estáu y la sociedá (rellaciones Ilesia-Estáu, tolerancia o intolerancia relixosa, etc.) Nel casu d'una completa subordinación de les autoridaes civiles a les relixoses y de la implantación d'un proyeutu políticu-social dafechu empobináu por una concepción rigorista de la relixón, utilízase'l términu teocracia (revolución islámica d'Irán, réxime talibán n'Afganistán). Nel casu de la superioridá de la máxima autoridá civil, a la que se-y confier tamién autoridá relixosa, sería de utilizacíon el términu historiográficu "cesaropapismo", anque nun ye habitual emplegalo en países musulmanes, onde la situación ye bien habitual (en distintos contestos, Marruecos o Arabia Saudita). Nun tien de confundir se colos términos cesarismu y bonapartismo, que s'utilicen en contestos seculares.
Ver tamién Índiz de democracia (llista de 167 países, de los que 52 tienen un réxime políticu calificáu de "autoritariu").