Псеўданавука ( — «ілжывы» + навука) — дзейнасць або вучэнне, якія прадстаўляюцца прыхільнікамі як навуковыя, але па сутнасці такімі не з’яўляюцца.Finn P., Bothe A. K., Bramlett R. E. Science and pseudoscience in communication disorders: criteria and applications // American Journal of Speech—Language Pathology, 2005 Aug;14(3):172-86.«Pseudoscience refers to claims that appear to be based on the scientific method but are not». Іншае распаўсюджанае вызначэнне псеўданавукі — «уяўная або ілжывая навука; сукупнасць перакананняў пра свет, памылкова разгляданая як заснаваная на навуковым метадзе ці як тая, што мае статус сучасных навуковых ісцін».
Ілжэнавука нярэдка матываваная той жа мэтай, што і прыкладная навука — дасягненнем неадкладнага практычна карыснага выніку. Аднак ілжэнавука дэмагагічна апелюе да навуковых метадаў, толькі імітуючы іх.Смирнова Н. М. Рецензия на книгу Пружинин Б. И. Ratio serviens? Контуры культурно-исторической эпистемологии // Вопросы философии. — 2010. — № 4. — С. 181—185 Пры гэтым яна ніколі не ставіць перад сабой у якасці цэнтральнай задачы сапраўднае пазнанне рэчаіснасці.
Існуюць блізкія па значэнні тэрміны: «паранавука», «квазінавука»,Кувакин В. А. Интернет пресс-конференция члена Комиссии РАН по борьбе с лженаукой и фальсификацией научных исследований // Lenta.ru, 04.05.2010 г. «альтэрнатыўная навука», «неакадэмічная навука». У англамоўнай літаратуры для псеўданавукі таксама выкарыстоўваюцца такія тэрміны як pathological science, junk science, voodoo science, crackpot science и bad science.Science and Pseudoscience // Encyclopedia of Philosophy, 2006. Некаторыя даследчыкі пазначаюць комплекс гэтых паняццяў, якія скажаюць вобраз сапраўднай навукі, тэрмінам «дэвіянтная навука» ( — адхіленне),Уткина Н. В. Феномен девиантной науки : диссертация на соиск. уч. степени канд. филос. наук : 09.00.01 Место защиты: Вят. гос. гуманитар. ун-т, Киров, 2009. Автореферат паказваючы, што гэтыя негатыўныя формы паразітуюць на целе навукі і вядуць да дэфармацый яе каштоўнаснага ядра.
Сацыякультурны выток папулярнасці (і, адпаведна, прычына ідэалагічнай падтрымкі) псеўданавукі ў тым, што «яна рэалізуе спакусу простых рашэнняў, абслугоўвае сацыяльны запыт на агульнадаступную, зразумелую масам без спецыяльнай прафесійнай падрыхтоўкі расшыфроўку „непразрыстых“ з’яў прыроды і культуры». Таксама папулярнасці псеўданавукі спрыяе задавальненне з яе дапамогай рэлігійных, нацыяналістычных, палітычных і падобных мэтаў. — Архівавана з першакрыніцы 25.02.2013. — Архівавана з першакрыніцы 25.02.2013.
Пытанне аб навуковым статусе надзвычай важны для прадстаўнікоў розных ненавуковых напрамкаў, з прычыны чаго псеўданавука часта завецца сваімі прыхільнікамі «альтэрнатыўнай» («народнай») навукай. У сувязі з тым, што за апошнія 300 гадоў з дапамогай навуковага метаду былі дасягнуты ўражальныя поспехі ў самых розных галінах ведаў, у грамадстве складаецца меркаванне, што «навука — гэта добра і годна, а тое, што не з’яўляецца навукай — дрэнна». Таму тэрміны «псеўданавука» і «псеўданавуковы» часцяком разглядаюцца як прыніжальныя,Hansson S. O. Science and Pseudo-Science // The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2008 Edition), Edward N. Zalta (ed.) а аўтары псеўданавуковых тэорый, як правіла, актыўна аспрэчваюць такую характарыстыку.
Псеўданавуковыя тэорыі могуць вылучаць і члены навуковай супольнасці, якія маюць вучоныя ступені і званні ў іншай вобласці ведаў, напрыклад, акадэмік АН СССР усходазнавец М. Я. Мар («новае вучэнне пра мову»), акадэмік РАН матэматык («новая храналогія»).
Не варта адносіць да псеўданавукі тыя канцэпцыі з абласцей рэлігіі, філасофіі, мастацтва, маралі і г. д., якія не адпавядаюць сучасным навуковым уяўленням, але і не прэтэндуюць на ролю навукі. Неабходна таксама адрозніваць псеўданавуку ад непазбежных навуковых памылак і ад паранавукі як гістарычнага этапу развіцця навукі.
Гл. таксама
Літаратура
Спасылкі
Катэгорыя:Філасофія навукі