Вярхоўны крымінальны суд — вышэйшы надзвычайны судовы орган Расійскай імперыі. Ствараўся для правядзення палітычных працэсаў дзекабрыстаў (1826), Д. Каракозава (1866), А. К. Салаўёва (1879) і інш. З 1906 судовы орган, які разглядаў буйныя крымінальныя справы як 1-я судовая інстанцыя.
Разгледжаныя справы З часу выдання судовых статутаў Вярхоўны крымінальны суд склікаўся двойчы.
У першы раз Вярхоўны крымінальны суд быў заснаваны найвысачэйшым указам, дадзеным Кіруючаму Сенату 28 чэрвеня 1866 г., для суда над Дзмітрыем Каракозавым і 34 іншымі асобамі, якія абвінавачваліся ў прыналежнасці да таемнага рэвалюцыйнага таварыства. Следства вяла найвысачэйша зацверджаная следчая камісія пад старшынствам члена Дзяржаўнага савета графа Мураўёва. У склад Вярхоўнага крымінальнага суда па гэтай справе ўвайшлі: у якасці старшыні — віцэ-старшыня Дзяржаўнага савета князь Гагарын, а ў якасці членаў суда яго імп. выс. прынц Пётр Ольдэнбургскі, гр. Панін, Метлін, Башуцкі і Карніолін-Пінскі, пры міністру юстыцыі Замятніне і сакратару Есіповічу. Да ўдзелу ў абароне прыцягнутыя былі амаль усе прысяжныя павераныя першага складу. Справа разглядалася пры зачыненых дзвярах, і надрукаваны быў толькі прысуд суда. Па водгуках прысутных, дзеянні старшыні суда адрозніваліся выдатнай аб’ектыўнасцю: усе таксама аддавалі належнае стрыманасці абвінаваўцы. Каракозава абараняў прысяжны павераны Астракоў. Асаблівую ўвагу звярнула на сябе прамова абаронцы — прысяжнага паверанага Сярэбранага, чый кліент, які абвінавачваўся ў найбліжэйшым хаўрусніцтве з Каракозавым, быў цалкам апраўданы. Да смяротнага пакарання прысуджаны былі двое з ліку падсудных — Каракозаў і Ішуцін; але прыменена яно было толькі да першага.
Другі раз Вярхоўны крымінальны суд быў найвысачэйша скліканы 11 красавіка 1879, для суда над адстаўным калежскім сакратаром Аляксандрам Салаўёвым, які 2 красавіка 1879 зрабіў замах на жыццё імператара Аляксандра II. У склад суда пад старшынствам князя С. М. Урусава ўвайшлі: А. А. Абаза, Д. Н. Замятнін, І. Д. Дзялянаў, В. Г. Чарнаглаз, М. В. Паленаў, М. Я. Кавалеўскі; абавязкі сакратара выконваў І. І. Шамшын. Абвінавачваў міністр юстыцыі Д. Н. Набокаў, абараняў прысяжны павераны А. М. Турчанінаў. Падсудны быў прысуджаны да смяротнага пакарання.
Літаратура Проект Министра юстиции Об изменении порядка составления списков присяжных заседателей. — 1906—1913 / О преобразовании Верховного Уголовного Суда / Министерство юстиции. — 10 с. Проект Министра юстиции Об изменении порядка составления списков присяжных заседателей. — 1906—1913 / Часть юрисконсультская. Министерство юстиции. Первый департамент. 1906. Март. 15. N 14651, О преобразовании Верховного Уголовного Суда. — 14 с. Боленко К. Г. Верховный уголовный суд в системе российских судебных учреждений первой половины XIX века: диссертация … кандидата исторических наук: 07.00.02 / Боленко Константин Григорьевич; [Место защиты: Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова]. — Москва, 2009. — 350 с. Верховный уголовный суд 1826 года: декабристская версия в историографической традиции / Боленко Константин Григорьевич; Самовер Наталья Владимировна. — Б.м. — С. 143—170. // Пушкинская конференция в Стэнфорде, 1999 = Материалы и исслед. / Бетеа Дэвид М.; Осповат Александр Львович, Охотин Н. Г. — Москва. — 508, c. ISBN 5-942820-27-9 Слободянюк И. П. Верховный уголовный суд над декабристами: монография / И. П. Слободянюк; Рос. гос. торгово-экон. ун-т, Рос. акад. правосудия. — М.: Изд-во Рос. гос. торгово-экон. ун-та, 2005. — 145 с. ISBN 5-87827-288-1
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі Катэгорыя:Гістарычныя судовыя органы Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права Катэгорыя:Права Расійскай імперыі