Генерал арміі — персанальнае воінскае званне ва Узброеных Сілах СССР, ніжэй за воінскае званне Маршал Савецкага Саюза і вышэй за званне генерал-палкоўнік.
Гісторыя звання Воінскае званне «генерал арміі» стала вышэйшым з чатырох генеральскіх званняў, уведзеных у Чырвонай Арміі 7 мая 1940 года. Яго не існавала ў дарэвалюцыйнай Расіі.
Першымі генераламі арміі сталі камкор Г. К. Жукаў, камандармы 2-га рангу К. А. Мерацкоў і І. У. Цюленеў; да пачатку войны да іх дадаліся генерал-палкоўнікі І. Р. Апанасенка (камандуючы Далёкаўсходнім фронтам) і Д. Р. Паўлаў (камандуючы войскамі Заходняй асобай ваеннай акругі). Як і званне Маршала Савецкага Саюза, званне генерала арміі не прысвойвалася нікому ад пачатку вайны аж да студзеня 1943 года, калі новыя знакі адрознення па гэтым воінскім званні — пагоны з чатырма зоркамі — атрымаў А. М. Васілеўскі. У далейшым званне генерала арміі да заканчэння вайны было прысвоена яшчэ 18 военачальнікам. 10 военачальнікаў, якія атрымалі падчас Вялікай Айчыннай званне генерала арміі, сталі пасля Маршаламі Савецкага Саюза (з іх шасцёра — яшчэ ў час вайны). Сярод генералаў арміі — такія праслаўленыя палкаводцы, як загінулыя на вайне М. Ф. Ватуцін і І. Д. Чарняхоўскі, а таксама начальнік Генштаба, кавалер ордэна «Перамога» А. І. Антонаў.
У перыяд Вялікай Айчыннай вайны генералы арміі звычайна камандавалі франтамі, Г. К. Жукаў недоўгачасовы час быў галоўнакамандуючым Заходнім стратэгічным кірунакам. І. Р. Апанасенка і К. А. Мерацкоў нядоўгі час займалі пасады намеснікаў камандуючых франтамі (Варонежскага і Заходняга адпаведна), а К. А. Мерацкоў, акрамя таго, камандаваў 33-й арміяй Заходняга фронту.
У завяршальны перыяд вайны генералы арміі займалі, за некаторым выключэннем, пасады намеснікаў камандуючых франтамі (выключэнні — І. Я. Пятроў, прызначаны ў сакавіку 1945 года начальнікам штаба 1-га Украінскага фронту, а таксама генералы арміі А. І. Яроменка і М. А. Пуркаеў, якія скончылі вайну на пасадзе камандуючых франтамі).
Пасля скасавання званняў ваенна-палітычнага складу (1942) і спецыяльных званняў дзяржбяспекі (1945) асобы вышэйшага складу ў іх атрымалі генеральскія званні. Першым генералам арміі-палітпрацаўніком (дакладней, членам ваеннага савета) стаў у 1944 годзе М. А. Булганін; у ліпені 1945 года генералам арміі стаў камісар дзяржаўнай бяспекі 1 рангу У. М. Мяркулаў.
Пасля вайны, і асабліва з пачатку 1970-х гадоў, званне генерала арміі нярэдка прысвойваецца ўжо не за асаблівыя заслугі, як у гады вайны, а па факце знаходжання на пэўнай пасадзе. Так, прысваенне воінскага звання генерала арміі ішло за прызначэннем на наступныя пасады ва Узброеных Сілах СССР, а таксама ў МУС СССР і КДБ СССР: намеснік Міністра абароны начальнік Галоўнага Палітычнага ўпраўлення Савецкай Арміі і Ваенна-Марскога Флоту начальнік Галоўнага разведвальнага ўпраўлення — намеснік начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл старшыня КДБ першы намеснік старшыні КДБ Міністр унутраных спраў (не ва ўсіх выпадках) начальнік Галоўныя ўпраўленні Памежных войскаў КДБ начальнік Галоўныя ўпраўленні Унутраных войскаў МУС камандуючы войскамі ваеннай акругі
Акрамя таго, з 1970-х гадоў становіцца звычайным прысваенне гэтага звання палітпрацаўнікам і супрацоўнікам органаў дзяржаўнай бяспекі (раней такія прыклады былі адзінкавымі). Названыя прычыны прыводзяць да росту колькасці асоб, якія атрымліваюць гэта званне ў мірны час: калі з 1950 па 1969 год званне генерала арміі атрымалі толькі 39 чалавек, то з 1970 па 1991 — ужо 64. Пачынаючы з 1967 года ўжо не абыходзіцца ніводнага года без прысваення звання генерала арміі. Трохі павялічваецца сярэдні ўзрост генералаў арміі (на час прысваення) — з 57 гадоў (1950—1960-я) да 59 гадоў (1970—1980-я).
Усяго званне «генерал арміі» за 1940—1991 гады было прысвоена 133 военачальнікам, большая частка якіх займала камандныя пасады, значная колькасць — таксама штабныя і тылавыя. З іх 31 военачальніку пасля было прысвоена званне Маршала Савецкага Саюза, а яшчэ аднаму — У. Ф. Талубка — званне Галоўнага маршала артылерыі. Самым маладым генералам арміі быў І. Д. Чарняхоўскі, які атрымаў званне за тры дні да свайго 38-годдзя, самым пажылым у момант прысваення — намеснік старшыні КДБ Г. К. Цынёў, якому званне было прысвоена ў 71-гадовым узросце. Даўжэй за ўсіх меў гэта званне І. У. Цюленеў — 38 гадоў, самы нядоўгі час, 12 дзён, быў генералам арміі У. Я. Калпакчы, які атрымаў званне 5 мая 1961 года, а 17 мая загінуў. А. М. Васілеўскаму 16 лютага 1943 года, усяго праз 29 дзён пасля звання генерала арміі (18 студзеня 1943 г.), было прысвоена званне Маршала Савецкага Саюза.
Адпаведныя званні У родах войскаў званню генерала арміі з 1943 гады адпавядалі званні маршала авіяцыі, маршала артылерыі, маршала бранятанкавых войскаў, маршала інжынерных войскаў, маршала войскаў сувязі. У 1984 годзе апошнія тры і ў 1993 годзе першыя два званні былі скасаваны.
У Ваенна-Марскім Флоце ў 1940—1945 і з 1962 адпаведным званнем з’яўлялася званне адмірала флоту; у 1945—1962 гадах звання, які адпавядае генералу арміі, у ВМФ не існавала.
Знакі адрознення Знакі адрознення генерала арміі былі ўстаноўлены загадам Народнага камісара абароны № 212 ад 13 ліпеня 1940 года: пяць пазалочаных зорачак на чырвоных пятліцах; на рукавах вышытая вялікая залатая зорка, абрамленая чырвоным кантам, і адзін шаўрон (вугольнік) з шырокага 32-мм залатога галуна, а ў верхняй частцы — з чырвонага сукна — шырынёй 10 мм.
У студзені 1943 года гэтыя знакі адрознення былі адменены і ўведзены знакі адрознення на пагонах — 4 зоркі па вертыкальнай восі пагона.
У 1974—1997 гадах замест пагонаў з чатырма зоркамі былі генералам арміі былі ўстаноўлены пагоны з адной зоркай (большай, чым для астатніх генералаў, але меншай, чым для Маршалаў Савецкага Саюза) і агульнавайсковай эмблемай, а на гальштуку пры параднай форме адзення насілася Маршальская Зорка малога ўзору. Паказаныя змены ставілі мэтай пераадолець «няроўнасць» паміж генераламі арміі і роўнымі ім па статусе маршаламі родаў войскаў.
Узоры знакаў адрозненняў Генерал арміі у СССР: Званне РСЧА СССР Савецкая армія УС СССР Пятлічнызнакшаўронпагон Камандарм 1-га рангу(1935—1940)Пятлічны знак да паўсядзённагаабмундзіраванню(1940—1943)Пагон, да параднага абмундзіраванню(1943—1955)… паўсядзённы(1955—1974)… парадная(1955—1974)… паўсядзённы(1974—1991)… парадная(1974—1991)
Храналагічны спіс генералаў арміі
№ПІБДата прысваенняПасада на момант прысваенняЗаўвагі1Георгій Канстанцінавіч Жукаў (1896—1974)4 чэрвеня 1940камандуючы войскамі Кіеўскай адмысловай ваеннай акругіМаршал Савецкага Саюза з 18 студзеня 1943 г.2Кірыл Апанасавіч Мерацкоў (1897—1968)4 чэрвеня 1940намеснік Народнага камісара абароны СССР па баявой падрыхтоўцы і ваенна-навучальным установамМаршал Савецкага Саюза з 26 кастрычніка 1944 г.3Іван Уладзіміравіч Цюленеў (1892—1978)4 чэрвеня 1940камандуючы войскамі Маскоўскай ваеннай акругі4Іосіф Радзівонавіч Апанасенка (1890—1943)22 лютага 1941камандуючы Далёкаўсходнім фронтамзагінуў 5.08.1943 г. на фронце5Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў (1897—1941)22 лютага 1941камандуючы войскамі Заходняй адмысловай ваеннай акругірэпрэсаваны, расстраляны, рэабілітаваны6Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі (1895—1977)18 студзеня 1943начальнік Генеральнага штаба РСЧА, намеснік народнага камісара абароны СССРМаршал Савецкага Саюза з 16 лютага 1943 г.7Мікалай Фёдаравіч Ватуцін (1901—1944)12 лютага 1943камандуючы Паўднёва-Заходнім фронтампамёр ад ран8Радзівон Якаўлевіч Маліноўскі (1898—1967)28 красавіка 1943камандуючы Паўднёва-Заходнім фронтамМаршал Савецкага Саюза з 10 верасня 1944 г.9Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі (1896—1968)28 красавіка 1943камандуючы Цэнтральным фронтамМаршал Савецкага Саюза з 29 чэрвеня 1944 г.10Іван Сцяпанавіч Конеў (1897—1973)26 жніўня 1943камандуючы Стэпавым фронтамМаршал Савецкага Саюза з 20 лютага 1944 г.11Маркіян Міхайлавіч Папоў (1902—1969)26 жніўня 1943, 3 жніўня 1953камандуючы Бранскім фронтам; камандуючы войскамі Таўрычаскай ваеннай акругіпаніжаны да генерал-палкоўніка 20 красавіка 1944 г.12Аляксей Інакенцьевіч Антонаў (1896—1962)27 жніўня 19431-ы намеснік начальніка Генеральнага штаба РСЧА13Андрэй Іванавіч Яроменка (1892—1970)27 жніўня 1943камандуючы Калінінскім фронтамМаршал Савецкага Саюза з 11 сакавіка 1955 г.14Васіль Данілавіч Сакалоўскі (1897—1968)27 жніўня 1943камандуючы Заходнім фронтамМаршал Савецкага Саюза з 3 ліпеня 1946 г.15Фёдар Іванавіч Талбухін (1894—1949)21 верасня 1943камандуючы Паўднёвым фронтамМаршал Савецкага Саюза з 12 верасня 1944 г.16Іван Яфімавіч Пятроў (1896—1958)9 кастрычніка 1943, 26 кастрычніка 1944камандуючы Паўночна-Каўказскім фронтам; камандуючы 4-м Украінскім фронтампаніжаны да генерал-палкоўніка 4 лютага 1944 г.17Андрэй Васільевіч Хрулёў (1892—1962)7 лістапада 1943начальнік Тылу РСЧА18Іван Хрыстафоравіч Баграмян (1897—1982)17 лістапада 1943камандуючы 1-м Прыбалтыйскім фронтамМаршал Савецкага Саюза з 11 сакавіка 1955 г.19Леанід Аляксандравіч Говараў (1897—1955)17 лістапада 1943камандуючы Ленінградскім фронтамМаршал Савецкага Саюза з 18 чэрвеня 1944 г.20Іван Данілавіч Чарняхоўскі (1906—1945)26 чэрвеня 1944камандуючы 3-м Беларускім фронтамзагінуў на фронце21Георгій Фёдаравіч Захараў (1897—1957)28 ліпеня 1944камандуючы 2-м Беларускім фронтам22Іван Іванавіч Масленнікаў (1900—1954)28 ліпеня 1944камандуючы 3-м Прыбалтыйскім фронтам23Максім Аляксеевіч Пуркаеў (1894—1953)26 кастрычніка 1944камандуючы Далёкаўсходнім фронтам24Мікалай Аляксандравіч Булганін (1895—1975)17 лістапада 1944намеснік Народнага камісара абароны СССРМаршал Савецкага Саюза з 3 лістапада 1947 г., паніжаны да генерал-палкоўніка 26 лістапада 1958 г.25Мацвей Васільевіч Захараў (1898—1972)29 мая 1945камандуючы 2-м Украінскім фронтамМаршал Савецкага Саюза з 8 мая 1959 г.26Усевалад Мікалаевіч Мяркулаў (1895—1953)9 ліпеня 1945Народны камісар дзяржаўнай бяспекі СССРрасстраляны 23 снежня 1953 г., пазбаўлены званні 31 снежня 1953 г.27Уладзімір Васільевіч Курасаў (1897—1973)12 лістапада 1948галоўнакамандуючы Цэнтральнай групай войскаў (Аўстрыя)28Герман Капітонавіч Маландзін (1894—1961)12 лістапада 1948намеснік начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР29Васіль Іванавіч Чуйкоў (1900—1982)12 лістапада 19481-ы намеснік галоўнакамандуючага Групай савецкіх войскаў у ГерманііМаршал Савецкага Саюза з 11 сакавіка 1955 г.30Сяргей Мацвеевіч Штаменка (1907—1976)12 лістапада 1948, 19 лютага 1968начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР; 1-ы намеснік начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР, начальнік штаба Аб’яднаных узброеных сіл дзяржаў-удзельнікаў Варшаўскага дагаворапаніжаны да генерал-лейтэнанта 15 ліпеня 1953 г.,