Мінск знаходзіцца на паўднёва-ўсходнім схіле Мінскага ўзвышшаСхема озелененных территорий общего пользования, в том числе объектов озеленения, подлежащих охране в соответствии с Законом Республики Беларусь «Об охране окружающей среды» Первомайский район . Ён стаіць на рацэ Свіслачы, абапал якой створана сістэма вадаёмаў і аб’ектаў азелянення, якая перасякае шырокай «зялёнай стужкай» увесь горад з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — ад вадасховішча Дразды да Шабаноў.
Колькасць насельніцтва складае на 2018 год 1 982 444 чалавек і працягвае павялічвацца. Шчыльнасць насельніцтва складае каля 5683 чалавек на км².
Геаграфічны стан
Мінск знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Беларусі на паўднёва-ўсходнім схіле Мінскага ўзвышша, якое мае марэнавае паходжанне. Яно з'явілася часу апошняга , якое дайшло да гэтай тэрыторыі.
Найвышэйшы пункт Мінска размяшчаецца ў раёне вуліцы Ляшчынскага, за домам № 8 (да забудовы горада на захад такі пункт быў паміж вуліцамі Ціміразева і Харкаўскай)МЕНСК.BY (Минск), Менскія міты. Яго абсалютная вышыня 283 м. Найніжэйшая адзнака (181,4 м) знаходзіцца на паўднёвым усходзе горада ў абалоне Свіслачы ў раёне Чыжоўскага вадасховішча.
Тэрытарыяльны рост Па стане на 26 сакавіка 2012 года агульная плошча зямель, якія знаходзяцца ў гарадской мяжы горада Мінска, складае га (348,84 км²). Па стане на 31 снежня 2006 года тэрыторыя горада складала 306,68 км². У далейшым, у сувязі са зменай межаў горада Мінска і Мінскага раёна на падставе Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 лістапада 2007 года № 592 «Аб змяненні межаў г. Мінска і Мінскага раёна»http://www.pravo.by/pdf/2007-287/2007-287(008-044).pdf у гарадскія межы было перададзена 5,2715 га (0,05 км²) тэрыторыі Мінскага раёна. Яшчэ 116,95 га (1,17 км²) тэрыторыі Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці былі перададзеныя ў гарадскую рысу горада Мінска згодна з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 ліпеня 2008 года № 397 «Аб змяненні межаў г. Мінска і Смалявіцкага раёна»http://www.pravo.by/pdf/2008-175/2008-175(004-021).pdf. Апошняе на сённяшні дзень змяненне межаў горада і яго тэрыторыі адбылося ў 2012 годзе пасля падпісання Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Указа № 141 ад 26 сакавіка 2012 года «Аб змяненні межаў г. Мінска і Мінскага раёна» , у адпаведнасці з якім тэрыторыя горада павялічылася на гектара (40,95 км²), якія раней знаходзіліся ў Калодзішчанскім сельсавеце Мінскага раёна Мінскай вобласці.
З улікам названых змяненняў (тэрытарыяльнага росту) ужо каля 1/3 (30,71 %) тэрыторыі горада Мінска (га, или 107,14 км²) у цяперашні час знаходзіцца за межамі Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогі, у той час як у яе межах тэрыторыя горада складае га (241,70 км²), або 69,29 % гарадской тэрыторыі.
Акрамя таго, палажэннямі Генеральнага плана горада Мінска, распрацаванага ў 2010 годзе, прадугледжана забеспячэнне ў перспектыве тэрытарыяльнага росту горада да 54,2 тыс. га (542 км²)http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.gp.jpg .
Геалагічная будова
У тэктанічным дачыненні тэрыторыя горада і наваколляў належыць да Беларускай антэклізы. Крышталічны падмурак залягае на глыбіні ад 360 м (у Мінску) да 750 м (на паўднёвы ўсход ад горада) ніжэй за ўзровень мора. Асадкавы чахол складзены верхнепратазойскімі, палеазойскімі і мезазойскімі пяскамі, пясчанікамі, алеўрытамі і алеўралітамі, глінамі і сланцам, мелам, мергелямі і іншымі адкладамі. Магутнасць чахла антрапагенавых адкладаў ад 100 м на паўночным захадзе да 160 м на паўднёвым усходзе; яны прадстаўлены рознага роду марэнавымі і водна-ледавіковымі пяскамі, глінамі, суглінкамі.
Найбольшую ролю ў будове тэрыторыі адыгрываюць ледавіковыя покрывы дняпроўскага зледзянення, якія складаюць каля паловы аб’ёму антрапагенавых тоўшчаў. Марэнавыя адклады прадстаўлены супескамі, радзей суглінкамі, моцна завалуненымі. У геалагічным сэнсе гэта складаны кангламерат краявых утварэнняў, з магутнымі вузламі, сфарміраванымі галоўным чынам у выніку фаз і асцыляцый у дняпроўскі і сожскі час. У будове марэнавых і водна-ледавіковых тоўшчаў вылучаюць дняпроўскую, мінскую, ашмянскую стадыі.
Яны ўтвараюць верхні і ніжні рознаўзроставыя комплексы. Ніжні комплекс прадстаўлены асноўнай марэнай, аформленай у выглядзе кутніх масіваў. Верхні комплекс прадстаўлены марэнамі напору, якія нязгодна залягаюць з ніжнім комплексам, накладзеным на яго ў эпоху рэгрэсіўнага этапу дзейнасці ледавіка. Верхні комплекс прадстаўлены тыповым канечна-марэнавым пагорыстым рэльефам, а таксама формамі нерухомага лёду і тэрмакарста. У межах узвышша таксама ярка выяўленыя маргінальныя франтальныя грады.
Геалогія і геамарфалогія тэрыторыі канчаткова сфармавалася ў эпоху сожскага абляднення, неаднаразова накладзенага на дняпроўскую падставу. Адклады паазерскага ўзросту прадстаўлены перыгляцыяльнымі ўтварэннямі.
Тэрыторыя мае складаную геалагічную будову. Крышталічны падмурак перакрыты суцэльным чахлом дачацвярцічных і чацвярцічных ападкавых акумуляцый магутнасцю ад некалькіх дзесяткаў да соцень метраў. Складанасць будовы, вялікія абсалютныя і адносныя вышыні ў межах Мінскага раёна ствараюць прыкметы вертыкальнай яруснасці. Верхні ярус (250—300 м) утвараюць вузлы і кутнія масівы. Яны адрозніваюцца буйнапагоркавым і градавым рэльефам з адноснымі вышынямі да 80 м над узроўнем Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Пагоркі маюць купалападобную форму, якая надае ландшафту аблічча сопкавага дробнагор’я. Значныя (да 30°) ухілы спрыяюць руху грунту па схілах і ўтварэнню шкілетных глеб. Вяршыні часцей за ўсё пакрытыя 19 лесам, на супесках пераважаюць хваёвыя лішайнікавыя бары з ядлоўцам ў падлеску. У месцах распаўсюджання суглінкавых марэн у складзе лесу з’яўляецца елка, а падлесак больш багаты.
Сярэдні ярус займае вышыні 250—220 м. Прадстаўлены сярэднепагоркавым, узгоркавым рэльефам з адноснымі перавышэннямі 40-50 м над паверхняй раўнін. У складзе марэн пераважаюць валуновыя суглінкі і супескі. Вяршыні нярэдка ўвянчаныя купалападобнымі камамі, складзенымі слаіста пясчанымі адкладамі. Актыўна развіваюцца схілавыя працэсы і фарміраванне дэлювію.
Характэрную асаблівасць рэльефу надаюць лёсападобныя пароды. Яны ўтвараюць плашч магутнасцю да 2-4 м на вышынях 180—220 м. Лёсападобныя суглінкі і супескі залягаюць непасрэдна на марэнавых і водна-ледавіковых адкладах і па ўзросце ставяцца да позняга Паазер’я або ранняга познеледавікоўя. Дзякуючы значнай распаханасці гэтыя раёны адрознівае інтэнсіўная старажытная і сучасная эрозія. На схілах бэлек і рачных далін утвараюцца маладыя эразійныя калдобіны, а на — суфазійныя западзіны. Прыкметную ролю ў абліччы ўзвышша гуляюць тэхнагенныя формы, прадстаўленыя кар’ерамі, выманнямі па здабычы торфу і інш.
Рэльеф і геамарфалагічныя асаблівасці
Рэльеф у горадзе Мінску разнастайны, характарызуецца значнай пагоркавасцю, што адкрывае шырокія патэнцыйныя магчымасці для панарамнага контурнага і фрагментарнага ўспрымання забудовы. Перапад адзнак у цэлым па горадзе складае каля 100 м: самыя высокія пляцоўкі знаходзяцца ў заходнім (Фрунзенскім) і паўднёва-заходнім (Маскоўскім) планіровачных раёнах горада і складаюць адпаведна 280 і 270 м, найбольш паніжаныя паўднёвая (Ленінскі раён) і паўднёва-ўсходняя (Заводскі раён) часткі горада маюць адзнаку каля 177 м. Найбольш узнесеная частка Мінска (283 м) размешчана ў раёне вуліцы Ляшчынскага, за домам № 8. Самая нізкая адзнака (181,4 м) знаходзіцца на паўднёвым усходзе горада ў пойме Свіслачы ў мікрараёне Чыжоўка.
Важным элементам рэльефу горада з’яўляецца палогаўвагнутая даліна ракі Свіслачы з двума , размешчанымі на вышыні 10-20 м над межанным узроўнем ракі. У бок даліны Свіслачы мясцовасць паніжаецца да 220—200 м. Паўднёва-ўсходняя ўскраіна горада паступова вылучаецца ў бок Цэнтральнабярэзінскай раўніны, якая характарызуецца згладжанымі формамі рэльефу, забалочанасцю, слабой расчлененасцю і невялікімі ўхіламі.
Па паходжанні і марфалогіі рэльефу ў межах горада Мінска выдзелена 7 асноўных тыпаў і больш за 11 відаў формаў. Тут прадстаўлены наступныя тыпы рэльефу: ледніковы, водна-ледніковы, , азёрны, біягенны, схілавы і . Большасць з іх, акрамя антрапагеннага, маюць заканамернае яруснае размяшчэнне.
Верхні ярус (вышэй 260 м) утварае ледавікова-гляцыятэктанічны рэльеф. Ён размешчаны на поўдзень ад пас. Ждановічы і в. Масюкоўшчына, на поўнач ад в. Дзегцяроўка. Яго ўтвараюць градава-пагорыстыя і пагоркава-ўвалістыя напорныя канчатковыя марэны і лагчыны выдушвання. Напорныя канчатковыя марэны распасціраюцца праз тэрыторыю г. Мінска ў выглядзе нешырокіх перарывістых субшыротна выцягнутых палос, а ледавіковыя лагчыны пераймаюцца субшыротнымі далінамі рэк — прытокаў Свіслачы і Заслаўскім вадасховішчам.
Да сярэдняга ўзроўня імкнуцца формы водна-ледавіковага рэльефу — супрагляцыяльныя і дэльты, камы і озы. Конусы вынасу і дэльты займаюць большую частку г. Мінска і прылеглых тэрыторый, акрамя плошчаў, размешчаных на паўднёвым усходзе і ўздоўж рачных далін. Іх паверхня паступова зніжаецца ў паўднёва-ўсходнім напрамку ад абсалютных вышынь 260—240 м да 200 м. Па морфаметрыі вылучаюцца градава- і пагоркава-ўвалістыя рэльефы.
У ніжнім ярусе ў інтэрвале абсалютных вышынь 220—180 м размешчаны зандравыя раўніны і большасць флювіяльных і біягенных формаў. Зандры шырока развіты на выраўнаваных паверхнях ля вёсак Баравая і Копішча, ахопліваюць плошчы на міжрэччах Свіслачы-Слепні, Лошыцы-Свіслачы, а таксама працягваецца амаль суцэльнай паласой, якая то звужваецца, то пашыраецца ўздоўж даліны р. Свіслачы. Паверхня іх слабаўзгоркавая, радзей палогахвалістая са слабым (1-30) ухілам да даліны р. Свіслачы.
Бэлькі і яры расчляняюць схілы больш высокай заходняй частцы г. Мінска і прылеглай тэрыторыі, участкі распаўсюджання лёсападобных парод і прыдалінавыя палосы. Яны развіваюцца на паверхнях з ўхіламі 30 і строме. Гушчыня бэлечнага раздзялення тэрыторыі горада змяняецца ад 0,7 да 3,6 км / км2. Глыбіня бэлек да 15 — 18 м, шырыня да 300 м. Падоўжныя ўхілы дноў складаюць 5 — 22 м.
Флювіяльны рэльеф у значнай меры вызначае раздзеленае, моцна дэнудыраванае аблічча паверхні горада. Азёрны і біягенных рэльеф распаўсюджаны абмежаваны на днах ледніковых лагчын, поймах рэк і ў зарастальных азёрах. Балоты ў асноўным нізінныя, я з роўнай або дробнабугрыстай паверхняй, у большасці выпадкаў асушаныя. На поймах рачных далін паблізу вадасховішчаў яны нярэдка падтоплены, са стаячай вадой.
Тэхнагенны рэльеф сустракаецца паўсюдна ў раёнах, схільных да меліярацыйнага асваення, будаўніцтва, здабычы будаўнічых матэрыялаў, складзіравання адходаў і г. д. У выніку меліярацыі выпрамлены рэчышчы рэк, змененая іх глыбіня і шырыня, засыпаны яры і раўчукі, пабудаваныя дрэнажныя канавы і насыпы, якія іх абвалоўваюць, асушаныя балоты. Пры будаўніцтве паўсталі дамбы вадасховішчаў і дарожныя .
Пляскатыя паверхні і будаўнічыя катлаваны імкнуцца да раёнаў новабудоўляў. Выемкі прасочваюцца на участках перасячэння дарогамі град і пагоркаў. Буйныя і грунту маюць месца ў раёнах здабычы пяску і жвіру на ўскраінах вёсак Малінаўка, Шабаны і Калядзічы, а таксама пас. Сосны. Сярод штучных станоўчых формаў самыя буйныя — адвалы прамыслова-бытавых адходаў «Паўночны», «Трасцянец», «Прудзішча».
Глебы
У адпаведнасці з глебава-геаграфічным раянаваннем Мінск ставіцца да Ашмянскай-Мінскага раёна дзярнова-падзолістых суглінкавых і супясчаных глеб Цэнтральнай акругі Цэнтральнай (Беларускай) правінцыі.
Сучаснае глебавае покрыва Мінска сфармаваўся ў выніку сумеснага дзеяння прыродных і антрапагенных фактараў. Зыходная стракатасць глебавага покрыва, звязаная з разнастайнасцю форм рэльефу і матчыных парод, частай зменай стромкіх схілаў і паніжэнняў. Да захаду і паўднёвага захаду ад даліны Свіслачы пераважаюць дзярнова-падзолістыя супясчаныя і суглінкавыя глебы, якія развіваюцца на лёсападобных і марэнавых супесках і суглінках. На левабярэжжа Свіслачы на валунных і пескаватых супесках распаўсюджаныя ў асноўным дзярнова-падзолістыя супясчаныя і пясчаныя глебы. Да далінаў рэк прымеркаваны алювіяльныя і тарфяна-балотныя глебы, якія таксама характэрныя для забалочаных паніжэнняў.