Гэты артыкул утрымлівае храналогію Другой Карабахскай вайны, якая адбылася з верасня па лістапад 2020 года паміж узброенымі сіламі Азербайджана і самаабвешчанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі (Арцах), падтрыманай арміяй Арменіі.
Сутыкненні пачаліся раніцай 27 верасня на лініі судакранання Нагорнага Карабаха. Абодва бакі паведамілі пра ахвяры сярод вайскоўцаў і грамадзянскага насельніцтва. У адказ на сутыкненні ў Арменіі і непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспубліцы аб’яўлена ваеннае становішча і ўсеагульная мабілізацыя. У шэрагу раёнаў Азербайджана, у сваю чаргу, было абвешчана ваеннае становішча і каменданцкі час. 28 верасня Арменія забараніла выезд з краіны ўсім мужчынам мабілізацыйнага рэзерву старэйшых за 18 гадоў. 29 верасня Савет Бяспекі ААН правёў экстраную сустрэчу па сітуацыі ў Нагорным Карабаху. На пачатак кастрычніка Азербайджан пашырыў кантраляваную тэрыторыю, павялічыў колькасць кантраляваных населеных пунктаў у зоне канфлікту. Таксама Міністэрства абароны Азербайджана прадэманстравала магчымасць паспяховага прымянення беспілотных лятальных апаратаў і кропкавых удараў для знішчэння сіл праціўніка.
Многія сусветныя дзяржавы і міжнародныя арганізацыі рашуча асудзілі канфлікт і заклікалі абодва бакі знізіць напружанасць і без прамаруджання аднавіць канструктыўныя перамовы. Ужо 10 кастрычніка ў зоне канфлікту ў адпаведнасці з дамоўленасцю, дасягнутай кіраўнікамі МЗС Азербайджана і Арменіі ў Маскве пры пасярэдніцтве Расіі, быў абвешчаны рэжым спынення агню для абмену ваеннапалоннымі і целамі загінуўшыхВ Карабахе началось перемирие. Стороны конфликта обвиняют друг друга в его нарушении // Русская служба Би-би-си, 10.10.2020. Дамоўленасць, аднак, была сарванаяВойна в Карабахе, день 16-й: умозрительное перемирие и 96 погибших у армян.
10 лістапада бакі падпісалі пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў.
Першы месяц Першы тыдзень 27 верасня
У 08:03 прэс-сакратар прэзідэнта Нагорна-Карабахскай Рэспублікі Ваграм Пагасян паведаміў, што Азербайджан наносіць ракетныя і паветраныя ўдары па тэрыторыі населеных пунктаў. Улады заклікалі насельніцтва схавацца ў бомбасховішчы.
Міністэрства абароны Азербайджана ў сваю чаргу заявіла аб пачатку буйнамаштабнай контрнаступальнай аперацыі ў адказ на абстрэлы армянскім бокам з буйнакалібернай зброі, мінамётаў і артылерыйскіх установак прыгранічных вёсак, падчас якіх загінулі і былі параненыя мірныя жыхарыВойска Азербайджанской Армии приступили к контрнаступательной операции по всему фронтуАрмянские вооруженные силы совершили масштабные провокации по всей протяжённости фронта.
Мінабароны Арменіі заявіла, што «азербайджанскае наступленне, таксама нацэленае на Сцепанакерт, пачалося ў 08:10 па мясцовым часе (04:10 па Грынвічы)». Прэзідэнт непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі Араік Аруцюнян абвясціў аб увядзенні ваеннага становішча ў краіне і мабілізацыі асоб старэйшых за 18 гадоў. Пазней улады Арменіі абвясцілі ваеннае становішча і ўсеагульную мабілізацыю. У той жа дзень прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў звярнуўся да народа з заявай аб сутыкненнях, а пазней правёў пасяджэнне Савета бяспекі краіны. Падчас сутыкненняў азербайджанскія вайскоўцы размясцілі танкі, артылерыю, ракетныя сістэмы і авіяцыю паблізу лініі фронту і паглыбіліся ў тэрыторыю праціўніка. Мірных жыхароў Нагорнага Карабаха заклікалі схавацца ў бамбасховішчах. Па словах Аванісяна, раніцай азербайджанскія ўзброеныя сілы таксама атакавалі ў напрамку Вардэніса на тэрыторыі Рэспублікі АрменіяIn the morning, there were attacks in the direction of Vardenis on the territory of Armenia. Hovhannisyan (in Armenian), RFE/RL, 27 Sept 2020.
Да другой паловы дня 27 верасня Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла пра захоп сямі вёсак: Ашагы Абдурахманлы, Караханбейлі, Гервенд, Гарадзіз, Юхары Абдурахманлы Фізулінскага раёна, Беюк Мерджанлы і Нюзгер Джэбраільскага раёна. Міністэрства абароны Нагорна-Карабахскай Рэспублікі абвергла гэтыя сцвярджэнні, заявіўшы, што «заява Міністэрства абароны Азербайджана аб тым, што азербайджанская армія нібыта акупавала 6 населеных пунктаў, не адпавядае рэчаіснасці» і «гэта чарговая інфармацыйная правакацыя азербайджанскай прапагандысцкай машыны». Таксама Мінабароны Азербайджана паведаміла, што размешчаныя ў напрамку Агдэрынскага раёна і на вышынях Мураўдагскага хрыбта пасты праціўніка былі разгромленыя, а шэраг пануючых вышынь узяты пад кантрольАзербайджанская Армия освободила ряд оккупированных сёл и важные высоты. Пазней, аднак, армянскі бок пацвердзіў страту шэрагу пазіцый у кірунку вёскі Талыш і на поўдніЕсть потерянные позиции в направлении Талыша – лидер Нагорного Карабаха.
Мінабароны Азербайджана таксама заявілі, што «ў выніку ваеннай аперацыі азербайджанскіх войскаў у напрамку Геранбойскага раёна была вызвалена адна вышыня з хрыбта Мураўдаг, а таксама ўзятая пад кантроль аўтамабільная дарога ваеннага значэння Вардэніс — Агдэрэ.
У гэты ж дзень ваеннае камандаванне Азербайджана прапанавала армянскаму камандаванню не аказваць супраціў і здацца, каб пазбегнуць поўнага знішчэння ваеннага гарнізона Узброеных Сіл Арменіі і росту іх баявых страт у населеным пункце АгдэрыКомандованию воинского соединения Армении было предложено сдаться. 28 верасня 28 верасня прэзідэнт НКР паведаміў, што падчас начных баёў армянскі бок аднавіў кантроль над некаторымі раней страчынымі пазіцыямі, у выніку чаго дзесяткі целаў азербайджанцаў апынуліся на кантраляванай армянскім бокам тэрыторыі. Па даных Азербайджана, УС Арменіі ноччу 28 верасня і раніцай абстралялі горад ТэртэрВраг предупреждается в последний раз.
Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што падраздзяленні азербайджанскай арміі, прасоўваючыся з раней узятых вышынь і выгадных пазіцый, працягнулі контрнаступленне і занялі некалькі выгадных вышынь вакол вёскі Талыш, праціўнік панёс вялікія стратыВыгодные высоты вокруг села Талыш были очищены от врага. У гэты ж дзень азербайджанскі бок заявіў аб знішчэнні яшчэ чатырох танкаўУничтожены ещё два танка противника і некалькіх адзінак баявой тэхнікі праціўнікаУничтожено ещё несколько единиц боевой техники противника.
Да сярэдзіны дня Мінабароны Арменіі заявіла аб спыненні спробы шырокамаштабнай танкавай атакі азербайджанскіх УС на паўднёвым кірунку. Па словах ведамства, былі знішчаныя 10 адзінак бранятэхнікі, і сілам Азербайджана прыйшлося адступіць.
У другой палове дня Мінабароны Азербайджана паведаміла, што на Агдэрынскім кірунку па артылерыйскіх падраздзяленнях 5-га горнастралковага палка Узброеных Сіл Арменіі быў нанесены ўдар у адказ, падраздзяленні праціўніка панеслі вялікія страты і былі вымушаныя пакінуць свае агнявыя пазіцыі і адступіць. Па даных Азербайджана, гэтыя артылерыйскія падраздзяленні вялі агонь па населеных пунктах АзербайджанаАртиллерийским подразделениям противника на Агдеринском направлении был нанесён ответный удар - видео.
Увечары Мінабароны Арменіі заявіла, што УС Азербайджана пачалі новую шырокамаштабную наступальную аперацыю на ўчастках даліны ракі Аракс і Мадагіз-Талыш у Карабаху. Па іх словах, Армія Абароны НКР паспяхова супрацьстаіць нападам, наносячы значныя страты асабістага складу і бранятэхніцы УС Азербайджана. Таксама дадаўшы, што былі забітыя і параненыя каля 370 вайскоўцаў Азербайджана, а таксама знішчана 22 танкі і 10 адзінак іншай бранятэхнікі.
Мінабароны Азербайджана ўвечары паведаміла, што ўзброеныя сілы Арменіі здзейснілі артылерыйскі абстрэл населеных пунктаў Юхары-Агджакенд і Гарамусалы Геранбойскага раёна Азербайджана. 29 верасня Прыкладна а 08:00 Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што ў ноч з 28 на 29 верасня інтэнсіўныя сутыкненні адбываліся на ўсім працягу фронту, і што армянскія сілы неаднаразова спрабавалі контратакаваць азербайджанскія падраздзяленні, але дыслакаваныя ў гэтым раёне сілы Азербайджана здолелі іх паспяхова адбіць. Тым часам азербайджанскія паветраныя і сухапутныя сілы знішчылі змешаную калону армянскіх «бронемашын і іншых баявых машын, якая рухалася з Мадахіса ў кірунку Агдэрэ, і артылерыйскую батарэю, якая забяспечвала яе рух агнём». Каля 09:00 міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што з 07:30 тэрыторыя Дашкесанскага раёна Азербайджана падверглася артылерыйскаму абстрэлу з раёна Вардэніса (Арменія), але гэта было аспрэчана МЗС Арменіі. Армянскі бок назваў паведамленне «поўнай хлуснёй, накіраванай на падрыхтоўку глебы для пашырэння геаграфіі ваенных дзеянняў, а таксама правядзенне агрэсіі супраць Арменіі». 30 верасня Мінабароны Азербайджана паведаміла, што раніцай праціўнік распачаў спробу наступлення. Гэтыя дзеянні, па даных ваеннага ведамства, спыняюцца і азербайджанскія войскі праводзяць контрнаступальную аперацыю.
Раніцай прадстаўнікі Арміі абароны Арцаха паведамілі аб тым, што ноччу УС Азербайджана правалілі свае спробы палепшыць пазіцыі, несучы пры гэтым вялікія страты. Армянскі бок пры гэтым заявіў, што УС Азербайджана таксама наносілі ўдары па мірных населеных пунктах, і што за ноч у Сцепанакерце было збіта два беспілотнікі.
Паводле даных МА Азербайджана, з 08.00 гадзін раніцы падраздзяленні УС Арменіі падвергнулі артылерыйскаму абстрэлу горад Тэртэр, грамадзянскай інфраструктуры быў нанесены ўрон, ёсць параненыяПротивник подвергает артиллерийскому обстрелу город Тертер.
Раніцай Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што ўзброеныя сілы Азербайджана праводзяць аперацыю па знішчэнні ўзятых у акружэнне армянскіх сіл артылерыйскім агнём і зачыстцы мясцовасці на Агдэры-Тэртарскім напрамку фронту.
Раніцай прэс-служба Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што артылерыйскія падраздзяленні Узброеных Сіл Арменіі пачалі абстрэл вёскі Ашагы Агджакенд Геранбойскага раёна.
Днём Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла, што асабісты склад 2-га батальёна 7-га горнастралковага палка 10-й горнастралковай дывізіі 1-й агульнавайсковай арміі Арменіі, дыслакаваны ў Танашэне, панёс цяжкія страты і бяжыць, самавольна пакінуўшы абарончыя пазіцыіМинобороны: Личный состав армянского батальона в Тонашене бежит, оставив позиции. У ваенным ведамстве таксама паведамілі аб агнявым паражэнні каманднага пункта 41-га асобнага артылерыйскага палка 18-й мотастралковай дывізіі арміі Арменіі. Па словах Ма Азербайджана, «цалкам парушана кіраванне войскамі, маецца шмат забітых і параненых сярод асабістага складу УС Арменіі, камандаванне палка просіць аб дапамозе для эвакуацыі параненых»Сводки с фронта: уничтожен командный пункт ВС Армении, противник отступает. Неўзабаве МА Азербайджан паведаміла, што прыбылі на дапамогу рэзервовыя сілы былі выяўленыя і знішчаныя азербайджанскімі падраздзяленняміУничтожены резервные силы противника.
Днём омбудсман Арцаха Артак Бегларан заявіў, што пры азербайджанскім абстрэле горада Мартакерт, загінулі яшчэ 3 мірныя жыхары: дзве жанчыны і адзін мужчына. Параненыя яшчэ 30 чалавек.
У другой палове дня ў Мінабароны Арменіі заявілі, што захапілі баявую пазіцыю азербайджанскіх войскаў, пры падтрымцы артылерыі. Было дададзена, што да гэтага перадавыя падраздзяленні арміі абароны Карабаха знішчылі рэактыўныя сістэмы залпавага агню «Смерч» і «Ураган», дзясяткі іншых артылерыйскіх і супрацьтанкавых сістэм, а на паўночным і паўднёвым кірунках – па адной агнямётнай сістэме ТГС-1 «Сонцапёк», 11 танкаў, тры БМП і 6 бронетранспарцёраў.
У другой палове дня Міністэрства абароны Азербайджана паведаміла пра знішчэнне армянскай артылерыйскай устаноўкі, якая абстрэльвала азербайджанскія пазіцыі, і двух танкаў у ТанашэнеВ Тонашене уничтожены два танка противника – видео. Пазней Мінабароны Азербайджана заявіла, што падчас баёў на паказаным кірунку азербайджанскія вайсковыя падраздзяленні нанеслі ўдар па штабе 5-га горнастралковага палка 10-й горнастралковай дывізіі 1-й агульнавайсковай арміі ўзброеных сіл Арменіі ў Агдэры. Таксама, па словах ваеннага ведамства, падраздзяленні азербайджанскай арміі падвергнулі артабстрэлу з цяжкіх гармат 4-ы батальён Узброеных Сіл Арменіі, дыслакаваны на Фізулінскім напрамку.