Меда́ль «За баявы́я заслу́гі» — вайсковая ўзнагарода Рады Беларускай Народнай Рэспублікі і адна з узнагарод у Нацыянальнай сістэме ўзнагарод Беларусі (дэмакратычных сіл). Прызначана для адзначэння вайскоўцаў за асабістую адвагу ў баі і выкананне спецыяльных заданняў з рызыкай для жыцця. Заснавана 21 студзеня 2023 года дэкрэтам Старшыні Рады БНР Івонкі Сурвілы.
Згодна са сваім статутам, медаль з'яўляецца гістарычным пераемнікам найстарэйшай вайсковай узнагароды Беларусі — ордэна Virtuti Militari, які быў заснаваны ў Рэчы Паспалітай і Вялікім Княстве Літоўскім у 1792 годзе.
Статут і парадак узнагароджання Медаль надаецца за асабістую адвагу, праяўленую ў абставінах, звязаных з рызыкай для жыцця, пры абароне свабоды, суверэнітэту і дэмакратычнага канстытуцыйнага ладу Беларусі. Падставамі з'яўляюцца гераічныя ўчынкі падчас выканання вайсковага або службовага абавязку, у баях і пры выкананні спецыяльных заданняў у нацыянальных інтарэсах Беларусі.
Узнагарода можа ўручацца: Удзельнікам беларускіх збройных фарміраванняў і службаў (у тым ліку беларускіх партызанскіх аддзелаў і беларускіх падраздзяленняў у складзе замежных войск); Беларусам, якія ў асабістай якасці ваююць у шэрагах замежных армій і службаў; Замежным вайскоўцам, якія істотна спрыялі выкананню беларусамі іх збройнай місіі; Цывільным асобам-некамбатантам, якія праявілі адвагу ў баявых умовах.
Узнагароджанне адбываецца пасмяротна або пры жыцці. Рашэнне аб узнагароджанні прымаецца Старшынёй Рады БНР на аснове прадстаўленняў вайсковых камандзіраў (пасля зацвярджэння Камісіяй па ўзнагароджаннях). Пры паўторным здзяйсненні гераічнага ўчынку асоба ўзнагароджваецца медалём вышэйшага класа або (пры наяўнасці такога) высоўваецца на атрыманне вышэйшага Ордэна Жалезнага рыцара.
У агульнай іерархіі нацыянальных узнагарод Беларусі медаль размяшчаецца пасля ўсіх баявых і цывільных крыжоў (у тым ліку Крыжа Добрасуседства) і ідзе непасрэдна перад Медалём «За адвагу». Медаль носіцца на левым баку грудзей. Разам з узнагародай выдаецца сертыфікат. Узнагароджаны можа быць пазбаўлены медаля, калі ён скампраметуе сябе ўчынкамі, што супярэчаць дэмакратычным ідэалам.
Апісанне і семантыка Дызайн медаля быў распрацаваны адмысловай грамадскай геральдычнай камісіяй (Геральдычнай радай «Пагоня») і візуальна абапіраецца на найстарэйшы варыянт ордэна Virtuti Militari 1792 года.
Медаль мае форму авала і вырабляецца ў двух варыянтах матэрыялаў: З белага (срэбнага) металу — для ўзнагароджання шарагоўцаў і падафіцэраў; З жоўтага (залатога) металу — для ўзнагароджання афіцэраў, а таксама за асабліва выдатныя заслугі або пры паўторным узнагароджанні шарагоўцаў і падафіцэраў.
На аверсе (ліцавым баку) медаля размешчана выява гістарычнага герба «Малая Пагоня» (рука вершніка, якая трымае меч). Гэты сімвал неаднаразова сустракаўся ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, пачынаючы з гербоўніка 1562 года. Пад «Малой Пагоняй» змешчана стужка з трыма палосамі, якая ўвасабляе беларускі бел-чырвона-белы сцяг.
На рэверсе па цэнтры выбіты лацінскі дэвіз «VIRTUTE ET GLADIO» (), пад якім размяшчаецца індывідуальны парадкавы нумар узнагароды. Калі залаты медаль уручаецца шарагоўцу або падафіцэру за паўторнае ўзнагароджанне ці асаблівую адвагу, побач з нумарам у сертыфікаце робіцца пазнака «(А)».
Медаль мацуецца да калодкі са стужкай, якая складаецца з шырокай кармазынавай (цёмна-чырвонай) паласы і дзвюх вельмі вузкіх белых палосак па краях. Калі медаль жоўтага (залатога) металу носіцца на планцы, пасярэдзіне планкі можа дадавацца вузкая вертыкальная лінія залатога колеру.
Гісторыя ўручэнняў Першае ўзнагароджанне медалём адбылося 1 лютага 2023 года, у дзень 160-х угодкаў пачатку паўстання Кастуся Каліноўскага. Дэкрэтам Старшыні Рады БНР былі адзначаны 22 вайскоўцы беларускага Палка імя Кастуся Каліноўскага, якія праявілі гераізм у баях супраць расійскіх акупацыйных войскаў ва Украіне. Афіцыйная цырымонія ўручэння адбылася 9 сакавіка 2023 года і стала першым выпадкам уручэння беларускіх дзяржаўных узнагарод за адвагу на полі бою з часоў Рэчы Паспалітай.
Наступнае масавае ўзнагароджанне прайшло 8 верасня 2023 года, на Дзень беларускай вайсковай славы. Рада БНР адзначыла 14 беларускіх добраахвотнікаў: сем байцоў Палка Каліноўскага, шэсць байцоў з 1-й Асобнай дэсантна-штурмавой роты і аднаго вайскоўца з Узброеных Сіл Украіны.
Літаратура
Крыніцы
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі Катэгорыя:Медалі Беларусі Катэгорыя:Узнагароды дэмакратычных сіл Беларусі Катэгорыя:З’явіліся ў 2023 годзе