Святакрыжскі лямант (таксама вядомы як Плач Маці Божай пад Крыжам, або Паслухайце брацця Мілыя; часам проста Планкт) — сярэднявечны планкт, які лічыцца адным з найвялікшых лірычных шэдэўраў эпохі.

Сучасныя гісторыкі літаратуры падкрэсліваюць унікальнасць твора ў кантэксце сярэднявечнай культуры не толькі праз яго выдатныя фармальным вартасці, але перш за ўсё таму, што адмова ад тэалагічнай падачы пакутнай Божай Маці на карысць яе чалавечага, эмацыйнага і нават псіхалагічнага. Лічыцца, што тэкст мог быць часткай вялікапятнічнай містэрыі ў мінулым. Верагодна, крыніцай натхнення аўтара былі апакрыфічныя распрацоўкі Евангелля.

Апакрыфічная традыцыя Твор уяўляе сабой маналог Марыі, Маці Ісуса, якая пакутуе і адчайна плача пад крыжам. Марыя першапачаткова заклікае людзей вакол сябе да спачування, разумення і ўдзелу ў пакутах. Затым са словамі, поўнымі пяшчоты, звяртаецца да Сына, жадаючы наблізіцца да яго ў апошні момант яго жыцця і аблегчыць яго пакуты. Наступныя строфы маналогу напоўненыя роспаччу і бунтам Марыі супраць Анёла Габрыэля, які абвясціў славу і радасць Багародзіцы, але не згадаў пра велізарнасць пакут, якія ёй давядзецца перажыць. Песня канчаецца перасцярогай усім мацярам, каб яны маліліся Богу за сваіх сыноў.

Падобныя сцэны, папулярныя ў сярэдневяковай традыцыі, не мелі падставы ў каноне Новага Запавету. З усіх чатырох евангелістаў толькі Св. Ян бярэ пад увагу прысутнасць Марыі ля крыжа. Аднак апостал абмяжоўваецца толькі запісам факта і слоў Ісуса: «Жанчына, вось твой сын» (Ян 19, 26); «Вось Маці твая» (Ян 19, 27).

Развіццё марыйнага культу ў заходнім Касцёле, дапоўненае новым зместам (асабліва з XI ст. у Еўропе і ў Польшчы з XIII ст.), спрыяла пашырэнню матыву compassio з усё большай колькасцю дэталяў, не толькі з гледзішча здарэнняў, але таксама, і, магчыма, перш за ўсё, з пункту гледжання пранікнення ў пакутную душу Маці, якая прадстаўляе ўсе пакуты чалавечага роду. Гэты матыў таксама служыў практыцы спачування і любові сярод вернікаў.

Крыніцы

Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу