Гета ў Рыжкавічах (ліпень — кастрычнік 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Рыжкавічы Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці і наваколля падчас Другой сусветнай вайны.

Гісторыя Рыжкавічы былі захоплены нямецкімі войскамі 10 ліпеня 1941 года. Ужо праз некалькі дзён пасля акупацыі немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, сагналі ўсіх прадстаўнікоў нацыянальнасці вёскі ў гетаЛабаденко Г. Кантар і мастак Абрам Налівай: «14-гадовым хлопчыкам я хадзіў па Мінску 1945 года і маляваў ацалелыя старыя будынкі».

Усяго ў Рыжкавічах нацысты размясцілі больш за 2700 яўрэяў — як мясцовых, так і са Шклова, і з блізкіх вёсак, і яўрэяў-бежанцаў з Магілёва і іншых месцаў. Невялікую частку вязняў засялілі ў некалькі дамоў, а вялікую размясцілі прама на зямлі на лузе каля Дняпра ля праваслаўнай царквы пад аховай паліцаяўЛитин А. Холокост в Шклове Праведники народов мира: живые свидетельства Беларуси Сборник документов, материалов и статейГальперин Б. М. Мои университеты .

Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці супраціву, і таму ў большасці выпадкаў у першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння яўрэяў-мужчын ва ўзросце прыкладна ад 15 да 50 гадоў — нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязніА. Каганович. Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах. . З гэтых меркаванняў у Рыжкавічах нацысты адабралі яўрэяў-мужчын ад 15 да 65 гадоў, адвялі нібыта на працу і расстралялі.

Яўрэі ў гета падвяргаліся бесперапынным здзекам і рабаванням. Выявіўшы ў Рыжкавічах сям’ю з іншай вёскі, усіх — бацьку, маці і хлопчыка — скінулі жывымі ў калодзеж. Толькі іх дачка Рыта Таруч ацалела (таму што хавалася ў хляве) — і ўсё гэта адбылося на яе вачах. Каваля Давіда Капшыцкага прывязалі да воза і ганялі каня, пакуль ён не страціў прытомнасць, і ўжо мёртвым волакам прыцягнулі яго ў гета.

Частку вязняў пасля перавялі ў Шклоў у гета на тэрыторыі Шклоўскага льнозавода.

Восенню і зімой 1941 года пачаліся масавыя забойствы яўрэяў, у тым ліку — у 500 метрах ад вёскі ў варонках ад бомбаў былі расстраляныя некалькі груп яўрэйскіх юнакоў. У кастрычніку 1941 года гета ў Рыжкавічах было цалкам знішчана.

Памяць У 1955 годзе ў адказ на пастаянныя патрабаванні франтавікоў — сваякоў забітых яўрэяў, улады перанеслі астанкі расстраляных шклоўскіх і іншых яўрэяў на тэрыторыю яўрэйскіх могілак у Рыжкавічах у некалькі брацкіх магіл. Там быў усталяваны помнік ахвярам генацыду яўрэяў з надпісам: «Ахвярам фашызму. Высакародных імёнаў пералічыць немагчыма. Іх шмат. Ведай, хто слухае гэтыя камяні. Але ніхто не забыты і нішто не забыта» Галоўным ініцыятарам і арганізатарам перапахавання быў Калмыкаў, які вярнуўся з эвакуацыі. Самі гэтыя могілкі падчас вайны былі цалкам знішчаныя, магілы зраўнялі з зямлёй, а магільныя камяні мясцовыя жыхары забралі для асабістых патрэб.

У дакументальным фільме «Вытокі» рэжысёра Юрыя Гарулёва выжылы вязень гета, мастак Анатоль Наліваеў, моліцца на месцы трагедыі.

Крыніцы

Літаратура

Рыжкавічы Катэгорыя:Гісторыя Шклоўскага раёна Катэгорыя:1941 год у Беларусі