«Ка́рта Літвы́ з этнаграфі́чнай мяжо́й» () — буйнафарматная этнаграфічная карта, выдадзеная ў 1911 годзе ў Сант-Пецярбургу літоўскім даследчыкам Валерыёнасам Вярбіцкісам. З'яўляецца адной з першых спроб літоўскай нацыянальнай картаграфіі дэталёва акрэсліць этналінгвістычныя межы літоўскага народа напярэдадні Першай сусветнай вайны.

Гісторыя стварэння Аўтар карты, Валерыёнас Вярбіцкіс (1885—1979), быў інжынерам і археолагам, які ў 1910 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскі археалагічны інстытут. Карта была надрукавана ў 1911 годзе ў вядомай картаграфічнай установе А. А. Ільіна ў Пецярбургу, а спонсарам яе выдання выступіла літоўскае кааператыўнае таварыства «Літоўскі селянін» ().

Карта Вярбіцкіса стваралася незалежна ад дзейнасці Літоўскага навуковага таварыства (ЛНТ), якое ў гэты ж час рыхтавала ўласныя картаграфічныя праекты пад кіраўніцтвам Повіласа Матулёніса.

Этнічная мяжа

З навуковага пункту гледжання карта вызначалася даволі высокай дакладнасцю. Яе галоўнай асаблівасцю было тое, што яна паказвала рэальную этналінгвістычную, а не гістарычную мяжу. У гэтым сэнсе праца Вярбіцкіса ў пэўнай ступені супярэчыла аргументам радыкальнай часткі літоўскай інтэлігенцыі таго часу, якая прасоўвала ідэю значна большай нацыянальнай тэрыторыі, заснаванай на гістарычных крытэрыях часоў Вялікага Княства Літоўскага і матэрыяльнай культуры.

На карце Вярбіцкіса толькі заходняя частка Віленскага рэгіёна была паказана як літоўская. Сама ж этнаграфічная мяжа праходзіла непасрэдна па ўскраінах горада Вільні, пакідаючы сам горад на літоўскім баку мяжы, у той час як тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад горада не ўваходзілі ў літоўскі этнічны арэал. Нягледзячы на тое, што паказаная Вярбіцкісам літоўская прастора была меншай за гістарычныя прэтэнзіі, яна ўсё роўна заставалася значна большай за тую тэрыторыю, якую адводзілі літоўцам расійскія імперскія картографы ў другой палове XIX стагоддзя.

Забарона Падчас Першай сусветнай вайны, пасля акупацыі рэгіёна Германскай імперыяй, нямецкія ваенныя ўлады афіцыйна забаранілі выкарыстанне карты Вярбіцкіса. Прычынай забароны стала тое, што карта ўключала ў склад літоўскай этнічнай тэрыторыі землі ва Усходняй Прусіі, прычым прускія тапонімы на ёй былі пададзены ў літоўскай транскрыпцыі. У 1916 годзе з-за публікацыі і распаўсюджвання гэтай карты нямецкімі ўладамі быў нават арыштаваны і дапытаны старшыня Літоўскага навуковага таварыства Ёнас Басанавічус.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Этнаграфічныя карты Катэгорыя:Гісторыя Літвы Катэгорыя:Творы 1911 года