Рагатоўка — шапка з характэрным квадратным нізам, элемент традыцыйнага польскага нацыянальнага касцюма і ваеннай формы. Як і большасць іншых убораў мае сплеценыя з іншымі культурамі карані

З войска ВКЛ і Польская армія

18 стагоддзе — канфедэратка

Шапка з футравымі палямі і суконным верхам розных формаў, у тым ліку квадратным, быў распаўсюджаны ў Польшчы, Русі і Скандынавіі ўжо ў раннім Сярэднявеччы. Яна увайшла у тагачасную польскую Рэчы Паспалітай упачатку 18 стагоддзя, замяніўшы футравую шапку з прарэзамі спераду і ззаду. Капялюшы з квадратным верхам насілі прынамсі з 13 стагоддзя, у тым ліку ў Іспаніі і Францыі (бірэты), а з 14 стагоддзя ў Туркестане і Турцыі . Раннія формы шапак з квадратным верхам з'явіліся ў лёгкай кавалерыі Рэчы Паспалітай ў 16 стагоддзі дзякуючы татарскім вершнікам - уланам. Арыенталізацыя шляхецкай моды насуперак модам французкім і нямецкім, стала прычынай таго, што мяккая рагатоўўка стала папулярнай у краіне як галаўны ўбор патрыятычнага руху барскіх канфедэратаў у 1768 годзе, адсюль і мянушка «канфедэратка». Гэта была суконная мужчынская шапка без брыля, з квадратнай тульяй, звычайна пунсовага (кармазінавага) колеру, абшытая чорнай або шэрай воўнай. Да левага боку мацаваліся кукарда, разетка або рыцарскі крыж, а таксама плюмаж або эгрэт. Рагатоўка, таксама вядомая як кракуска або ўланка, пазней была прынята ў якасці галаўнога ўбору ў рэгулярнай Нацыянальнай кавалерыі . У 1780-х і 1790-х гадах яна ператварылася ў высокую, умацаваную рагатую шапку з брылем, якая служыла галаўным уборам уланаў. Існавалі і іншыя яе варыянты. Ідэнтыфікаваная з "польскім" галаўным уборам і нават называная "польскай шапкай", яна шырока выкарыстоўвалася дзеля дэманстрацыі патрыятычнага духу рознымі падраздзяленнямі падчас паўстання Касцюшкі, у тым ліку пяхотай, апалчэннем і касінерамі. Мігранцкі рух пасля паразы паўстання зрабіў мяккія рагатоўкі папулярнымі ў рэвалюцыйнай Францыі (тым ліку сярод гражданскага населення). У польскіх легіёнах, якія пазней былі сфарміраваны ў Італіі, высокая, умацаваная чатырохвугольная шапка з брылем была ўведзена ў якасці стандартнага галаўнога ўбору для ўсіх фарміраванняў.

19 стагоддзе

Высокая рагатоўка з брылем, пазней выкарыстоўвалася некаторымі кавалерыйскімі і пяхотнымі фарміраваннямі Варшаўскага герцагства, Вялікага Княства Літоўскага, уланскімі часткамі Францыі і яе хаўруснікаў (у тым ліку палкамі лёгкай кавалерыі Гвардыі), а таксама супраціўнікаў (Аўстрыя, Расія, Англія). Згодна з палажэннямі 1810 года, рагатоўкі ўланаў і пяхоты вырабляліся з чорнага фетру і скуранога аколышу са скураным брылем, мелі вышыню 9 цаляў (22,5 см) і з баком квадрату 10 цаляў (25 см), упрыгожваліся металічнай фурнітурай, какардамі, шнурамі, галунамі і бляхамі.

Пасля 1815 года рагатоўка працягвала выкарыстоўвацца ўланамі Каралеўства Польскага і Літоўскага асобнага корпусу. Больш шырока яна выкарыстоўвалася рознымі фарміраваннямі падчас Лістападаўскага паўстання 1830-1831 гадоў.

рагатоўўкі ў розных формах, успрыманыя як нацыянальны сімвал, з'яўляліся падчас наступных польскіх паўстанняў супраць дзяржаў, якія падзялілі Польшчу, у тым ліку Кракаўскага паўстання 1846 года і Вясны народаў 1848 года, у тым ліку Польскага легіёна ў Венгрыі 1848-1849 гадоў і Польскага легіёна ў Італіі 1848 года. Яны часта былі адзіным нацыянальным элементам формы. Рагатоўкі для пяхоты і кавалерыі былі прадпісаны Нацыянальным урадам падчас Студзеньскага паўстання 1863 года, але маглі быць ужытыя толькі ў абмежаванай ступені з-за імправізаванага характару аперацый.

Падчас Грамадзянскай вайны ў Амерыцы рагатоўўкі таксама выкарыстоўваў 58-ы Нью-Ёркскі добраахвотніцкі пяхотны полк, вядомы як Польскі легіён.

Першая сусветная вайна Рагатоўка, як мужчынская суконная шапка, выкарыстоўвалася некаторымі польскімі ўзброенымі фарміраваннямі падчас Першай сусветнай вайны ( II брыгада польскіх легіёнаў, армія генерала Галера, Вялікапольская армія ).

Другая Польская Рэспубліка

Пасля таго, як Польшча аднавіла незалежнасць, Камісія па адзенні Міністэрства ваенных спраў 21 верасня 1919 года вырашыла ўвесці рагатоўўку ў якасці стандартнага галаўнога ўбору польскага ўзору для ўсіх родаў войскаў і званняў (у адрозненне ад круглай кепкі і мацеёўкі, якія прапагандавалі афіцэры легіёна ). Круглыя кепкі былі захаваны толькі для трох палкоў лёгкай кавалерыі і Корпуса аховы мяжы ды і флот меў сваю ўласную форму. Была ўведзена нізкая, няжорсткая рагатоўўка ўзору 1919 года, вырабленая з тканіны ахоўнага колеру (шэрага, карычневага і зялёнага), з карычневым скураным казырком, аблямаваным ліставым металам, бясколерным палям і кантам. Акрамя таго, насіліся фуражкі .

Падчас рэформы формы 1935 года ранейшая чатырохвугольная фуражка была заменена гарнізоннай фуражкай новага ўзору з умацаванай квадратнай тульяй, нахіленай направа. Умацаваная чатырохвугольная фуражка насілася з усімі гарнізоннымі формамі. Яна выраблялася з шэвіёту для унтэр-афіцэраў і радавых, а для старэйшых унтэр-афіцэраў і афіцэраў — з камвольных тканін ( саржы, крэпу, камгарну ). Чатырохвугольныя фуражкі афіцэраў, мічманаў і прафесійных курсантаў мелі казыркі, абшытыя цёмным аксідным металам. Чатырохвугольныя фуражкі афіцэраў абшываліся серабрыстай тасьмой, а фуражкі мічманаў — пунсова- баваўнянай стужкай. Чатырохвугольныя фуражкі былі каляровымі — колер адпавядаў віду зброі або службе. У горных дывізіях насілі рагатоўўку з арліным пяром, а ў 11-й Карпацкай пяхотнай дывізіі — рагатоўўку з пучком пёраў цецерука .

У 1937 годзе гарнізонная фуражка была дапоўнена мяккай палявой фуражкай нежорсткай для арміі, за выключэннем ваенна-паветраных сіл, флоту, бранятанкавых войскаў і матарызаваных частак. Згодна з правіламі 1937 года, яна выраблялася з форменнай тканіны для радавога салдата і з камуфляжу для афіцэраў. Казырок быў жорсткім, вырабляўся з таго ж матэрыялу, што і фуражка. Поля былі складанымі і маглі апускацца для абароны вушэй і шыі. Эмблема на фуражцы была вышыта шэрай ніткай на авальнай тканіннай падкладцы. Палявыя фуражкі выкарыстоўваліся рознымі партызанскімі атрадамі падчас Другой сусветнай вайны .

Сёння

Зноскі

Бібліяграфія

Zdzisław Żygulski jun., Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: 1988. ISBN 83-03-01483-8. Henryk Wielecki: Dzieje polskiej rogatywki. Warszawa 1985: Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”. ISBN 83-10-08680-6. Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Польшчы Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі