19-я пяхотная дывізія (19 ДП) — буйное пяхотнае падраздзяленне Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .
У міжваенны перыяд камандаванне 19-й пяхотнай дывізіі знаходзілася ў Вільні. У 1923 годзе яна складалася з 77-га пяхотнага палка, 85-га пяхотнага палка і 86-га пяхотнага палка.Падчас вераснёўскай кампаніі дывізія змагалася ў складзе арміі «Прусы» . Яе 86-ы пяхотны полк змагаўся на ўскраіне Пётркува-Трыбунальскага супраць нямецкай 1-й бранятанкавай дывізіі . Пацярпеўшы паразу пры адступленні за Віслу, яна была адноўлена ў Люблінскай вобласці як 19-я пяхотная брыгада. Яна ўдзельнічала ў другой бітве пад Тамашовам.
Фарміраванне і арганізацыйныя змены
У выніку рэарганізацыі Войска Польскага ў 1921 годзе ліквідаваная Армія Сярэдняй Літвы была падзелена на дзве дывізіі: 19-ю і 29-ю пяхотныя дывізіі . У склад 19-й пяхотнай дывізіі ўваходзілі 85-ы (Віленскі) пяхотны полк, 86-ы (Мінскі) пяхотны полк са складу 1-й Літоўска-Беларускай дывізіі і 77 (Ковенскі) пяхотны полк са складу 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі .
У міжваенны перыяд камандаванне 19-й пяхотнай дывізіі знаходзілася ў Вільні ў былым палацы Паца на вуліцы Вялікай . +Штаб камандавання 19-й пяхотнай дывізіі ў сакавіку 1939 г. Пазіцыя Ступень, імя і прозвішча камандзір дывізіі Брыгадны генерал Юзэф Квацішэўскі камандзір пяхотнай дывізіі Пяхотны дыпл.палкоўнік Тадэвуш Пелчынскі камандзір дывізійнай артылерыі Палкоўнік арт. Эдвард Рабакевіч штабны афіцэр камандзіра дывізійнай артылерыі пар. арт. Веслаў Аляксандр Дэнкер Начальнік штаба Падпалкоўнік пяхоты Тадэвуш ІІ Рудніцкі супрацоўнік па ўвядзенні ў эксплуатацыю Маёр дыпл. пях. Казімір Шчэкоўскі 1-ы штабны афіцэр Капітан пяхоты Ян Кжыжаноўскі Другі штабны афіцэр Капітан пяхоты Міхал Пясляк Камандзір коннай ваеннай паліцыі акругі Маёр кавалерыі Мечыслаў Гаўрылкевіч начальнік сапёраў Маёр саксонскай ваеннай паліцыі Юзэф I Сташэўскі камандзір сувязі вакансія афіцэр вагона Капітан Станіслаў XI Навіцкі камісар Капітан унутраных спраў Ян Возняк
Дывізія ў вераснёўскай кампаніі
Ваенныя аперацыі ў верасні 1939 года
19-я пяхотная дывізія пад камандаваннем генерала Юзэфа Квацішэўскага ўваходзіла ў склад паўночнай групоўкі арміі «Прусы» генерала Стэфана Дамб-Бернацкага.
Пасля разгрузкі на разгрузачных пунктах, па загаду камандуючага арміяй, 19-я пяхотная дывізія ў ноч з 1 на 2 верасня перагрупавалася ўздоўж дзвюх дарог на адлегласці 25 км і засяродзілася ў раёне Глухава, Ежува, Волі Локатавай . Яна размясціла свой камандны пункт у сядзібе ў Прусах. Для камплектавання складу не хапала III/85-й пяхотнай дывізіі, якая яшчэ не прыбыла па чыгунцы.2 верасня дывізія атрымала загад працягнуць перагрупоўку. Яна пачала марш позна ў другой палове дня і да світання 3 верасня дасягнула раёна Уязд — Тамашаў Мазавецкі — Любонская пушча. Асобныя палкі былі сканцэнтраваны наступным чынам: 86-ы пяхотны полк на поўдзень ад Тамашава, 77-ы пяхотны полк — у паўночнай частцы Любоцкай пушчы і 85-ы пяхотны полк — у яе заходняй частцы. Камандны пункт быў створаны ў Любочні.
У наступную ноч, з 3 на 4 верасня, генерал Стэфан Даб-Бернацкі вырашыў перакінуць паўночную групу ў раёны на поўдзень і паўночны ўсход ад Пётркува, каля лясоў Любень, Сулеёў, Дамброва, Тамашаў і Уяздоў. Гэты раён павінен быў стаць адпраўной кропкай для баёў . На змярканні пачалася перагрупоўка падраздзяленняў дывізіі. Пасля 30-кіламетровага маршу, каля 8:00 раніцы, дывізія дасягнула лясной мясцовасці на паўночны ўсход ад Пётркува. Камандны пункт быў створаны ў Прошэне . Задачай дывізіі было сарваць нямецкі наступ у гэтым кірунку. Для дасягнення гэтай мэты генерал Квацішэўскі згрупаваў дывізію наступным чынам: 86-ы пяхотны полк на дарозе Пётркув-Тамашаў, з перадавой на паўднёва-заходнім краі лесу; 85-ы полк пашырыў сваю перадавую лінію абароны ў лесе на поўдзень ад дарогі Пётркув — Лодзь, маючы задачу забяспечыць дывізію з захаду; 77-ы пяхотны полк быў другой лініяй .
5 верасня дывізія абараняла Пётркув-Трыбунальскі ад нямецкай 10-й арміі. Яе 86-ы пяхотны полк адбіў першыя атакі нямецкай 1-й бранятанкавай дывізіі ў той дзень. Да вечара дывізія паддалася ціску немцаў і адступіла з Пётркува. 6 верасня камандзір дывізіі трапіў у засаду і быў захоплены ў палон. Да вечара 7 верасня часткі дывізіі — разам з 13-й пяхотнай дывізіяй і 29-й пяхотнай дывізіяй — разышліся. Большасць пяхотных батальёнаў адышла да пераправаў праз Віслу, а камандаванне палкоў спрабавала аб'яднаць разрозненыя часткі вакол сябе, сканцэнтраваўшы іх у Брудзевіцкай пушчы. Большасць батальёнаў пад камандаваннем палкоўніка Пелчынскага пераправіліся праз Віслу ў Люблінскую вобласць, дзе 8 верасня пачалася рэарганізацыя дывізіі. Яна складалася з адноўленага 77-га пяхотнага палка, 86-га пяхотнага палка, спешаных артылерыстаў і інжынераў. Паводле загаду генерала Даб-Бернацкага тактычнае фармаванне павінна было называцца брыгадай да захопу артылерыйскіх гармат. 18 верасня палкоўнік Ян Карказавіч прыняў камандаванне 19-й брыгадай. Брыгада ўвайшла ў склад дывізіі генерала Ваўковіцкага . 19-я брыгада прыняла ўдзел у бітве пад Тамашавам Любельскім і капітулявала 27 верасня.
Раскіданыя палкі змагаліся ў тыле нямецкіх ліній. 77-ы пяхотны полк (два батальёны цяжкага ўзбраення) пераправіўся праз Віслу і здаўся немцам 2 кастрычніка разам з групай палкоўніка Зелянеўскага . Зборны батальён 85-га пяхотнага палка таксама пераправіўся праз Віслу і накіраваўся на Варшаву. 20 верасня ён быў разбіты пад Фаленіцай . Найбуйнейшая групоўка была сфарміравана з 86-га пяхотнага палка і 19-га палка (пад кіраўніцтвам камандзіра 85-га пяхотнага палка падпалкоўніка Яна Крука-Сміглы ). Яна была раскідана ў другой палове верасня на захад ад Віслы.
Рэзервовы цэнтр дывізіі знаходзіўся ў Лідзе . 17 верасня, пасля атрымання інфармацыі пра савецкую агрэсію, полк падпалкоўніка Зыгмунта Блумскага з 4500 чалавек з 19-й пяхотнай дывізіі быў дэмабілізаваны ў Лідзе. Частка салдат была сфарміравана ў «штурмавую роту» колькасцю 150 чалавек, якая рушыла ў напрамку Вільні . Затым яе марш быў зменены на Гродна . Рота ўдзельнічала ў абароне гэтага горада, а затым у аперацыях на літоўскай мяжы.
Штаб 19-й пяхотнай дывізіі
Камандзір дывізіі — брыгадны генерал Юзэф Квацішэўскі афіцэр-параднік — лейтэнант Эдвард Альфрэд Вархалоўскі (нямецкі палон) Камандзір дывізіі пяхоты – палкоўнік пяхоты Тадэвуш Пелчынскі камандзір дывізійнай артылерыі — палкоўнік Эдвард Рабакевіч Штаб-афіцэр камандзіра дывізіённай артылерыі – маёр артылерыі Вандалін Конрад Стачынскі †8 верасня 1939 разведчык – капітан Павел Савіцкі †12 студзеня 1941 Начальнік штаба – падпалкоўнік пяхоты Тадэвуш ІІ Рудніцкі Камандзір сувязі — лейтэнант-маёр Тадэвуш Фелікс Кулігоўскі (нямецкі палон)
Часткі
77-ы пяхотны полк – падпалкоўнік Аўгуст Навасельскі 85-ы полк пяхоты – падпалкоўнік Ян Крук-Смігла 86-ы пяхотны полк – падпалкоўнік Валенты Пешэк 19-ы лёгкі артылерыйскі полк — падпалкоўнік Леон Пільх 19-ы цяжкі артылерыйскі дывізіён «Б» з 19-м вайсковым узводам 19-ы інжынерны батальён матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя тыпу А № 19 Тэлефонная рота 19-й пяхотнай дывізіі (рота сувязі 19-й пяхотнай дывізіі ў Маладзечне) — капітан-лейтэнант Стэфан Пінеўскі Узвод сувязі штаба 19-й пяхотнай дывізіі (як паказана вышэй, станцыя Х'юза існавала і ў мірны час) — запасны падхаружы Казімеж Тымульт. камандзір узвода – 2-й лейтэнант Эрнэст Яськовяк камандзір узвода – падпаручнік запасу Ежы Заржыцкі Радыёўзвод 19-й пяхотнай дывізіі (гл. вышэй) — лейтэнант Леанард Копіш †1940 Катынь Каманда парку сувязі 19-й пяхотнай дывізіі (jw) 2-гі паштовая галубятня (Маладзечна) самастойнай каманды паштовых галубоў № 15 у Вільнюсе Дывізійны кавалерыйскі швадрон № 19 камандзір эскадрыллі – маёр Мечыслаў Гаўрылкевіч камандзір узвода — другі лейтэнант Вітольд Пілецкі Веласіпедная рота № 32 (77 чалавек) Супрацьтанкавая рота тыпу I № 19 (86-ы пяхотны полк) - паручнік Чэслаў Гняздоўскі Асобная рота кулямётаў і дапаможнай зброі (86-ы пяхотны полк) № 32 Жандарскі пяхотны ўзвод № 19 – лейтэнант жандармерыі запасу Мечыслаў Маслоўскі †1940 г. Харкаў паслугі
Камандны склад дывізіі ў 1919-1939 гг.
Камандзіры дывізій
Палкоўнік пяхоты/брыгадны генерал Міхал Такажэўскі-Карашэвіч (12 мая 1921 г. — 17 сакавіка 1927 г. → начальнік аддзела кадраў Міністэрства ваенных спраў) Брыгадны генерал Тадэвуш Каспшыцкі (17 сакавіка 1927 г. — 19 чэрвеня 1931 г. → намеснік першага намесніка міністра ваенных спраў) Пяхотны палкоўнік/брыг. Генерал Эўгеніюш Гадзееўскі (19.06.1931 – красавік 1936 → намеснік камандзіра корпуснай акругі № III) Брыг. Генерал Юзэф Квацішэўскі (17 красавіка 1936 – верасень 1939)
Камандзіры пяхотных падраздзяленняў
Пяхотны палкоўнік Валерыян Чума (снежань 1922 — 2 мая 1927 → камандзір вайсковай часткі «Вільня») Пяхотны палкоўнік Юльян Скокоўскі (з 2 мая 1927 ) палкоўнік Баляслаў Кжыжаноўскі Палкоўнік пяхоты Тадэвуш Пелчынскі (студзень – верасень 1939 г.)
Камандзір 2-й пяхотнай дывізіі
Палкоўнік Леапольд Цэхак (23 сакавіка 1932 г. – 1934 гг. → начальнік артылерыйскага ўпраўлення Міністэрства ваенных спраў). Палкоўнік мастацтва Вінцэнт Кавальскі (1934 – май 1937 → камандзір 8-й пяхотнай дывізіі)
Начальнікі штабоў
Маёр памежнай аховы Аляксандр Зыгмунт Мышкоўскі (1922) Капітан памежнай аховы Уладзіслаў Хмура (студзень 1923 – 15 студзеня 1925 → начальнік штаба 25-й пяхотнай дывізіі) Падпалкоўнік памежнай аховы Мікалай Фройнд-Красіцкі (чэрвень 1925 г. – кастрычнік 1926 г.) Падпалкоўнік пяхоты Станіслаў I Дворжак (да верасня 1931 г. → намеснік камандзіра 6-га пяхотнага палка легіёнаў) Маёр пяхоты Францішак Гвіздак (1 верасня 1931 г. – красавік 1934 г. → выкладчык у Цэнтры падрыхтоўкі пяхоты) Магістр мастацтваў Леон Гарадэцкі (з красавіка 1934 г. ) Падпалкоўнік пяхоты Тадэвуш II Рудніцкі (да верасня 1939 г.)
Крыніцы
Бібліяграфія
Piotr Bieliński: 19 Dywizja Piechoty. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2017, seria: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918—1939. ISBN 978-83-7945-611-6. Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918—1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4. Убиты в Катыни. Книга Памяти польских военнопленных — узников Козельского лагеря НКВД, расстрелянных по решению политбюро ЦК ВКП(б) от 5 марта 1940 года. Лариса Еремина (red.). Москва: Общество «Мемориал» — Издательство «Звенья», 2015. ISBN 978-5-78700-123-5. Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939: organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975. Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1. Artur Wodzyński: Wielka księga piechoty polskiej 1918—1939. 1 Dywizja Piechoty Legionów. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2016. ISBN 978-83-7945-593-5. Jan Wróblewski: Armia «Prusy» 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986. ISBN 83-11-07212-4. Apoloniusz Zawilski: Bitwy polskiego września. Kraków: Znak Horyzont, 2019. ISBN 978-83-240-5692-7.
Катэгорыя:Войска Польскай Рэспублікі (1918—1939)