Ян Я́наў (; , в. Машкоўцы — , Кракаў) — польскі мовазнавец, гісторык рэлігійнай літаратуры, прафесар Львоўскага і Ягелонскага ўніверсітэтаў, член-карэспандэнт Польскай акадэміі ведаў.

Біяграфія Нарадзіўся ў сям'і малазямельнага селяніна Шымона і Меланіі з роду Раманаў. Наведваў настаўніцкую семінарыю ў Станіслававе да 1908 года, затым вучыўся ў 2-й гімназіі ў Станіслававе, якую скончыў у 1909 годзе. У 1909—1913 гадах вывучаў гісторыю літаратуры і славістыку ў Львоўскім універсітэце пад кіраўніцтвам такіх вядомых навукоўцаў, як Адам Антоні Крыньскі і Вільгельм Брухнальскі. У 1913 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Словы, што паўтараюцца ў польскай мове» (). Адначасова з вучобай працаваў настаўнікам польскай мовы ў львоўскіх агульнаадукацыйных школах. Пазней дапаўняў адукацыю ва ўніверсітэце ў Фрыбургу ў Швейцарыі (1913—1914).

Падчас Першай сусветнай вайны служыў радавым ва аўстра-венгерскай арміі, патрапіў у палон і некалькі гадоў правёў у расійскім палоне. У 1918 годзе прайшоў працэдуру габілітацыі ў Ташкенцкім універсітэце і стаў дацэнтам на кафедры мовазнаўства гэтай навучальнай установы. У 1920—1921 гадах таксама працаваў дацэнтам на кафедры славянскага мовазнаўства Усходняга інстытута ў Ташкенце.

У 1922 годзе вярнуўся на працу ў Львоўскі ўніверсітэт, дзе спачатку працаваў у архіве (1922—1925), а з 1925 года стаў дацэнтам на кафедры славянскай філалогіі. У 1927 годзе быў прызначаны надзвычайным прафесарам і ўзначаліў кафедру рускай філалогіі (ўсходнеславянскай). Званне звычайнага прафесара атрымаў у 1936 годзе. Выкладаў у Львове таксама ў 1944—1945 гадах. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны пераехаў у Кракаў, дзе са снежня 1945 года стаў кіраўніком кафедры рускіх моў Славянскага інстытута Ягелонскага ўніверсітэта (з 1951 года кафедра ўсходнеславянскіх моў).

З 1946 (паводле іншых звестак з 1945) года з'яўляўся членам-карэспандэнтам Польскай акадэміі ведаў. У 1922—1925 гадах выконваў абавязкі сакратара Польскага ўсходазнаўчага таварыства, а з 1924 года належаў да Навуковага таварыства ў Львове.

Памёр 17 снежня 1952 года, пахаваны на Ракавіцкіх могілках у Кракаве.

Навуковая дзейнасць Навуковыя інтарэсы Яна Янава ахоплівалі славянскую дыялекталогію, гісторыю рэлігійнай літаратуры і гісторыю культуры. Ён плённа працаваў у галіне польскага, чэшскага і ўсходнеславянскага мовазнаўства.

Як адзін з першых у Польшчы, Янаў праводзіў сістэматычныя даследаванні мовы помнікаў старажытнарускай літаратуры. Ён апублікаваў і дэталёва даследаваў шэраг тэкстаў XVI—XVII стагоддзяў, сярод якіх апокрыф «Мука Хрыстова» (канец XVI стагоддзя), «Вучыцельнае евангелле» папа Андрэя з Яраслава (1585), «Слова пра лютую смерць» (XVII стагоддзе), «Пра вечнасць пякельную» (канец XVII стагоддзя). Акрамя таго, вучоны аналізаваў ужыванне часціц у рускай мове, вывучаў мову такіх твораў і аўтараў, як Якуб Вуек, Пётр Скарга, «Біблія каралевы Соф’і», «Gesta Romanorum», «Размовы Майстра са Смерцю», а таксама «Жыціе Пана Езуса Хрыста» Бальтазара Апеца. Ён падрыхтаваў крытычныя выданні «Легендарна-апакрыфічных рускіх аповесцей пра пакуты Хрыста з улікам старапольскіх помнікаў» (1931) і «Жыція Варлаама і Іасафата» Себасцьяна Піскорскага (1935), а таксама выдаў «Евангелле пачатку XVI стагоддзя» Яна Сандэцкага-Малецкага (1947). Праводзіў параўнальныя даследаванні старажытнаіндыйскай, грэка-рымскай, класіцыстычнай і сучаснай еўрапейскай літаратуры і культуры. Яго пяру належаць каштоўныя працы пра слоўнік XVII стагоддзя «Сіноніма славенароская», пра Інакенція Гізеля, а таксама пра этымалогію слова «сінгіч-агач» у Тараса Шаўчэнкі і гісторыю польскай мовы і літаратуры XVI—XVII стагоддзяў.

У галіне дыялекталогіі Ян Янаў даследаваў фанетыку, марфалогію і лексіку ўкраінскіх дыялектаў. Ён апублікаваў манаграфіі пра надднястранскую гаворку сваёй роднай вёскі Машкоўцы («Маларуская гаворка Машкоўцаў і Сіўкі Надднястранскай на фоне навакольных сёлаў», 1926), пра формы множнага ліку назоўнікаў у гуцульскіх, байкоўскіх, надднястранскіх і лемкаўскіх гаворках («З фанетыкі русінскіх гаворак», 1928). Асабліва шмат увагі аддаваў гуцульскім гаворкам, сабраўшы велізарны дыялектны і лексічны матэрыял. Яго вялікі гуцульскі слоўнік быў апублікаваны толькі пасля смерці аўтара («Słownik huculski», Кракаў, 2001), матэрыял апрацаваў і падрыхтаваў да друку Януш Рыгер. Частка сабранай Янавым лексікі была таксама картаграфічна апрацавана ў працы «A Lexical Atlas of the Hutsul Dialects of the Ukrainian Language» (Варшава, 1996).

Янаў таксама даследаваў міжмоўныя кантакты (румынска-польскія, ўкраінска-румынскія) і праблемы дыялектагенезу, у прыватнасці пытанні паходжання гуцульскага дыялекту. Яго тэорыя пра фарміраванне гуцульскіх гаворак і саміх гуцулаў выключна на аснове польска-румынскіх кантактаў, да якіх пазней далучыліся ўкраінскія элементы («З украінска-румынскіх моўных адносін», 1928), не вытрымала пазнейшага крытычнага аналізу, аднак сабраныя навукоўцам фактычныя матэрыялы пра розныя аспекты гаворак маюць вялікую навуковую каштоўнасць.

Бібліяграфія Gwara małoruska Moszkowiec i Siwki Naddniestrzańskiej z uwzględnieniem wsi okolicznych (1926) Z fonetyki gwar huculskich (1927) Z dziejów polskiej pieśni historycznej (1929) Język ruski w ewangeliarzu kaznodziejskim z Trościańca (1930) Przyczynki do lafiryndy (1932) Do dziejów „Historii Barlaama” w przekładzie rumuńskim (1933) Apokryf o dwunastu piątkach (1934) Wpływ słownictwa rumuńskiego na Podkarpaciu (1938) Problem klasyfikacji ewangeliarzy „uczytelnych” (1947) Leksykografia wschodnio-słowiańska do końca XVII wieku (1951, 2 часткі)

Крыніцы

Літаратура

Witkowski W. Jan Janow (w dwudziestą rocznice smierci). Slavia Orientalis, 1973, № 12(1). Галенко І. Участь Яна Янова у становленні україністики у Львівському університеті // Розвиток мовознавства у Західній Україні в 20–30-ті роки ХХ століття. Регіональна наукова конференція на честь Василя Сімовича: Тези доповідей 28–29 січня 1992 року. — Львів, 1992. — С. 43–45. Rieger J. Jan Janow and his Work on Hutsul Dialektology. The History of the Atlas // A Lexical Atlas of the Hutsul Dialects of the Ukrainian Language. — Warszawa, 1996. Рігер Я. Ян Янів як дослідник гуцульських говірок // Гуцульські говірки. Лінгвістичні та етнолінгвістичні дослідження. — Л., 2000. Rieger J. Jan Janów і jego praca nad słownictwem i słownikiem huculskim // Janow J. Słownik huculski. — Kraków, 2001. Rieger J. Z historii polskich badań nad słownictwem ukraińskim: Jana Janowa kwestionariusz do badania słownictwa huculskiego // Studia nad słownictwem gwar ukraińskich w Polsce. Łemkowszczyzna i gwary nadsańskie. — Warszawa, 2002. Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983. Witkowski W. Jan Janów, [w:] Złota księga Wydziału Filologicznego, red. Jan Michalik, Wacław Walecki, Kraków: Księgarnia Akademicka, 2000, s. 378–383.

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе Катэгорыя:Памерлі 17 снежня Катэгорыя:Памерлі ў 1952 годзе Катэгорыя:мовазнаўцы Польшчы Катэгорыя:філолагі Польшчы Катэгорыя:Гісторыкі літаратуры Катэгорыя:Даследчыкі ўкраінскай мовы Катэгорыя:Члены Польскага ўсходазнаўчага таварыства Катэгорыя:Выпускнікі Львоўскага ўніверсітэта Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта Катэгорыя:Выкладчыкі Ташкенцкага ўніверсітэта Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Польскай акадэміі ведаў