Жыро́віцкае духо́ўнае вучы́лішча — пачатковая духоўна-навучальная ўстанова Рускай праваслаўнай царквы, якая дзейнічала пры Свята-Успенскім манастыры ў Жыровічах у 1845—1915 гадах.

Перадумовы Дзейнасць навучальных устаноў у Жыровічах мае даўнюю гісторыю. Яшчэ ў XVIII стагоддзі пры мясцовым манастыры была адкрыта школа для свецкіх асоб, дзе выкладаліся замежныя мовы, логіка, рыторыка, права і дакладныя навукі. У 1820-я гады белае ўніяцкае духавенства на чале з протапрасвітарам Іосіфам (Сямашкам) выступіла з ініцыятывай адкрыцця духоўнай семінарыі з мэтай прадухілення паланізацыі і латынізацыі царквы. У 1828 годзе ў манастырскіх сценах пачала працу Літоўская грэка-ўніяцкая семінарыя. Пазней, звярнуўшы ўвагу на паўсюднае выкарыстанне ў прыходскіх храмах арганаў, епіскап Іосіф распарадзіўся замяніць арганную музыку харавымі спевамі, уласцівымі візантыйскаму набажэнству. Для падрыхтоўкі неабходнай колькасці псаломшчыкаў, якія павінны былі замяніць арганістаў, пры семінарыі было адкрыта духоўнае вучылішча. Да 1835 года працэс пераўтварэння семінарыі і вучылішча завяршыўся, і яны былі пераведзены ў ведамства Камісіі духоўных вучылішчаў, а пасля Полацкага сабору 1839 года канчаткова ўвайшлі ў праваслаўную сістэму адукацыі.

Гісторыя У жніўні 1845 года архіепіскап Іосіф (Сямашка) перавёў Літоўскае епархіяльнае ўпраўленне і семінарыю з Жыровічаў у Вільню. У вызваленых памяшканнях Жыровіцкага манастыра засталося працаваць епархіяльнае духоўнае вучылішча. У адпаведнасці з тагачаснымі нормамі, яно з'яўлялася першай прыступкай духоўнай адукацыі, куды прымаліся хлопчыкі ва ўзросце 8—11 гадоў. Тэрмін навучання складаў чатыры гады, пасля чаго найбольш паспяховыя выхаванцы маглі працягнуць адукацыю ў семінарыі.

Вучылішча знаходзілася ў падпарадкаванні праўлення Віленскай духоўнай семінарыі. Налічвалася 20 казённых вакансій, астатнія вучні ўносілі плату за навучанне. У 1853 годзе былі ўтвораны прычэтніцкія класы для тых, хто не меў здольнасцей для далейшай вучобы ў семінарыі.

У 1867 годзе ў межах рэформы духоўна-навучальных устаноў быў утвораны Жыровіцкая вучылішчная акруга, куды ўвайшлі прыходы бліжэйшых благачынняў. Гэта было зроблена для актывізацыі ўдзелу прыходскага духавенства ў жыцці школы праз акруговыя з'езды. Нягледзячы на карысць такіх з'ездаў, выявіўся і істотны недахоп — адсутнасць спакойнай разважлівасці пры абмеркаванні праблем, гучаў «часта вельмі рэзкі і непрыязны тон у адносінах да вучылішчнага начальства»

Извеков Николай, священник. Исторический очерк состояния Православной Церкви в Литовской епархии за время с 1839–1889 г. М., 1899. С. 81..

У 1872 годзе Свяшчэнны Сінод з мэтай аптымізацыі прыняў рашэнне пакінуць у Літоўскай епархіі толькі Віленскае і Кобрынскае вучылішчы, а Гродзенскае і Жыровіцкае — закрыць. Выкладчыкі і духавенства акругі звярнуліся з хадайніцтвам аб захаванні ўстановы ў Жыровічах, паколькі яна валодала значна большым і лепш прыстасаваным будынкам, чым школа ў Кобрыне. У выніку дыскусіі было прынята кампраміснае рашэнне: Жыровіцкае вучылішча фармальна ліквідавалі, а Кобрынскае перанеслі ў Жыровічы і перайменавалі ў Жыровіцкае. Установа стала чатырохкласнай з колькасцю вучняў каля 157 чалавек. Для казённакоштных выхаванцаў былі адкрыты падрыхтоўчыя класы.

Пасля ўтварэння самастойнай Гродзенскай епархіі ў 1900 годзе Жыровіцкае вучылішча стала адзінай духоўна-навучальнай установай у рэгіёне. Яно паспяхова дзейнічала да 1915 года, калі ў сувязі з набліжэннем фронту Першай сусветнай вайны ўстанова была эвакуіравана. Паўнавартасны вучэбны працэс больш не аднаўляўся. Пасля 1921 года, калі тэрыторыя апынулася ў складзе Польшчы, у былым будынку вучылішча адкрылася сельскагаспадарча-лясная школа.

Наглядчык За час існавання Жыровіцкага духоўнага вучылішча яго ўзначальвалі розныя духоўныя і свецкія асобы з розным узроўнем адукацыі і вопыту. Ніжэй прыведзены спіс вядомых наглядчыкаў установы.

Імя Гады на пасадзе Характарыстыка і заўвагі Фаўст (Міхневіч) 24 ліпеня 1845 — 1850 Ігумен, раней належаў да ўніяцкага ордэна базыльян. Быў сакратаром епіскапа Іосіфа (Сямашкі). Адначасова з'яўляўся настаяцелем Тараканскага манастыра. Мікалай (Радута) 1 снежня 1850 — 20 красавіка 1870 Архімандрыт (свецкае імя Нікадзім Фёдаравіч Радута). З 1853 года адначасова з'яўляўся настаяцелем Жыровіцкага манастыра. Шмат зрабіў для добраўпарадкавання абіцелі, часам дзейнічаючы на шкоду вучылішчу (напрыклад, памяняўшы добрую вучылішчную зямлю на дрэнную манастырскую). Быў вядомы як краязнавец і гісторык. Звольніўся па стане здароўя. Мікалай Мікалаевіч Качаноўскі чэрвень 1870 — ліпень 1870 Выпускнік Літоўскай семінарыі. Прабыў на пасадзе ўсяго некалькі тыдняў, пасля чаго папрасіў аб вяртанні на ранейшае месца працы ў Кобрын, бо не хацеў займацца капітальным рамонтам будынка. Неўзабаве трагічна загінуў ад неасцярожнага абыходжання са стрыхнінам. Іван Міхайлавіч Токараўскі ліпень 1870 — верасень 1872 Кандыдат багаслоўя, выпускнік Маскоўскай духоўнай акадэміі. Апынуўся па-за штатам падчас фармальнага закрыцця вучылішча ў 1872 годзе. Атрымаў падзяку ад з'езда духавенства за плённую працу. Іван Плакідавіч Калінскі 1872 — 1875 Кандыдат багаслоўя. Да гэтага ўзначальваў Кобрынскае вучылішча і перайшоў разам з ім у Жыровічы. У перыяд службы падрыхтаваў да выдання вядомую кнігу «Царкоўна-народны месяцаслоў на Русі», за якую пазней атрымаў медаль Рускага геаграфічнага таварыства. Стэфан Львовіч Раманскі 1875 — ліпень 1877 Кандыдат багаслоўя, сын святара з Брэсцкага павета. Пазней стаў протаіерэем і настаяцелем царквы ў Чэнстахове. Данііл Андрэевіч Бялевіч 24 жніўня 1877 — жнівень 1894 Кандыдат багаслоўя. Мясцовы ўраджэнец. У перыяд яго кіраўніцтва значна палепшылася эканамічнае становішча ўстановы. Звольніўся па стане здароўя, маючы чын стацкага саветніка. Павел (Крылоў) жнівень 1894 — май 1896 Іераманах (свецкае імя Платон Крылоў), ураджэнец Варонежскай губерні. Актыўна займаўся літаратурнай дзейнасцю. Пазней стаў епіскапам Навахапёрскім. Міхей (Аляксееў) 4 верасня 1896 — 4 снежня 1896 Іераманах (свецкае імя Міхаіл Фёдаравіч Аляксееў), былы марскі афіцэр, капітан 1-га рангу. Прабыў на пасадзе менш за тры месяцы. Пазней стаў епіскапам Уфімскім і Мензялінскім. Пётр (Палянскі) снежань 1896 — 1906 Кандыдат багаслоўя (свецкае імя Пётр Фёдаравіч Палянскі). Яго з'яўленне станоўча адбілася на духоўнай атмасферы: ён згуртаваў выкладчыцкі калектыў і наладзіў вучэбны працэс. Пазней стаў мітрапалітам Круціцкім, Месцаахоўнікам Патрыяршага прастола. Расстраляны ў 1937 годзе, праслаўлены ў ліку свяшчэннамучанікаў. Яўлампій Іосіфавіч Красін 1906 — 1917 Стацкі саветнік, кандыдат багаслоўя. Працаваў у вучылішчы выкладчыкам яшчэ з 1885 года. Кіраваў установай да яе фактычнага закрыцця і эвакуацыі. Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Расійскай імперыі Катэгорыя:Гісторыя Слонімскага раёна Катэгорыя:З’явіліся ў 1845 годзе Катэгорыя:Зніклі ў 1915 годзе Катэгорыя:Жыровіцкі манастыр