Мо́нтэ-Касі́на (, ад  — «казінская скала») — скалісты пагорак вышынёй 520 метраў і аднайменнае бенедыкцінскае абацтва, размешчаныя на захад ад горада Касіна ў рэгіёне Лацыа (Італія), у даліне ракі Ліры, прыкладна за 120 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Рыма і за 100 кіламетраў ад Неапаля.

Кляштар быў заснаваны каля 529 года святым Бенедыктам Нурсійскім на месцы рымскага паселішча Казінум. Гэта самы стары і адзін з найбуйнейшых каталіцкіх манастыроў у Еўропе, які стаў галоўнай рэзідэнцыяй і гістарычным цэнтрам ордэна бенедыкцінцаў. Менавіта для гэтай супольнасці быў напісаны знакаміты «Статут Бенедыкта». На працягу сваёй доўгай гісторыі кляштар неаднаразова разбураўся нашэсцямі, землетрасеннямі і войнамі, у тым ліку падчас жорсткіх баёў у Другую сусветную вайну, пасля чаго адбудоўваўся нанова.

Гісторыя

Антычнасць і заснаванне Гісторыя Монтэ-Касіна шчыльна звязана з бліжэйшым горадам Касіна, які ўпершыню быў заселены ў V стагоддзі да н.э. народам вольскаў. Гэтыя плямёны кантралявалі значную частку цэнтральнай Італіі і пабудавалі цытадэль на вяршыні гары. У 312 годзе да н.э. вольскі былі разбітыя рымлянамі. Рымляне назвалі паселішча Казінум і пабудавалі на месцы цытадэлі храм, прысвечаны Апалона, а таксама храмы ў гонар Юпітэра і Венеры. Сучасныя раскопкі не выявілі рэшткаў самога храма, аднак манументальныя руіны амфітэатра, тэатра і маўзалея сведчаць пра значнае багацце рымскага горада. З прыняццем хрысціянства Рымскай імперыяй горад стаў цэнтрам епархіі ў V стагоддзі нашай эры, аднак з-за адсутнасці моцнай абароны ён часта цярпеў ад нападаў варвараў, у прыватнасці, быў спустошаны остготамі, і паступова прыйшоў у заняпад.

Каля 529 года святы Бенедыкт Нурсійскі, які да гэтага ўжо стварыў некалькі кляштараў у Суб'яка, прыбыў на Монтэ-Касіна. Паводле агіяграфіі, напісанай Папам Грыгорыем I Вялікім, першае, што зрабіў Бенедыкт — разбіў статую Апалона і знішчыў язычніцкі алтар. Сваё новае месца жыхарства ён прысвяціў Іаану Хрысціцелю, пабудаваўшы капліцу на месцы былога алтара, а сам храм Апалона пераабсталяваў у капліцу ў гонар святога Марціна Турскага. Папа Грыгорый I так апісваў гэтыя падзеі:

Біяграфія сцвярджае, што Сатана жорстка супраціўляўся манахам: нябачна садзіўся на камяні, робячы іх непад’ёмнымі, абвальваў сцены, а таксама ствараў ілюзіі пажараў. Даследчыкі адзначаюць уплыў «Жыція святога Марціна» Сульпіцыя Севера на гэтыя апісанні. Бенедыкт заставаўся ў Монтэ-Касіна да канца сваіх дзён. Менавіта тут ён напісаў свой «Статут Бенедыкта», які стаў асновай заходнееўрапейскага манаства. У ім ён сфармуляваў прынцыпы жыцця: малітва, фізічная праца і чытанне духоўнай літаратуры. Таксама Бенедыкт заснаваў пры кляштары шпіталь, дзе манахі даглядалі хворых, што лічыцца першай падобнай установай у Еўропе новай эпохі. У 542 годзе кляштар наведаў кароль остготаў Тотыла. Бенедыкт памёр каля 547 года і быў пахаваны ў капліцы святога Іаана Хрысціцеля разам са сваёй сястрой — святой Схаластыкай.

Сярэднявечча

Выдатнае стратэгічнае становішча кляштара рабіла яго пастаяннай мішэнню. Першае разбурэнне адбылося каля 580 ці 581 года падчас нашэсця лангабардаў. Манахі збеглі ў Рым на Латэранскі ўзгорак, а ў 672 годзе мошчы святога Бенедыкта былі перанесены ў кляштар Флеры ў Францыю. Больш за стагоддзе Монтэ-Касіна заставаўся ў руінах.

Аднаўленне пачалося ў 718 годзе абатам Петронаксам з Брэшыі пры падтрымцы Папы Грыгорыя II і герцага Рамуальда II Беневенцкага. У гэты перыяд у кляштары працавалі Карламан (сын Карла Мартэла), былы кароль лангабардаў Ратхіс і выдатны гісторык Павел Дыякан. У 744 годзе герцаг Гізульф II Беневенцкі падараваў абацтву землі, што стварыла так званую Terra Sancti Benedicti (Зямлю Святога Бенедыкта) — свецкую дзяржаву кляштара, падпарадкаваную толькі Папу Рымскаму.

У 883 годзе кляштар зноў быў спустошаны і спалены, на гэты раз сарацынамі. Абат Бертарый быў забіты. Манахі перасяліліся спачатку ў Тэана, а з 914 года — у Капую. Аднавіць жыццё на гары ўдалося толькі ў 949 годзе дзякуючы абату Алігерну.

Залаты век Монтэ-Касіна прыпаў на XI—XII стагоддзі падчас кіравання абата Дэзідэрыя (1058—1087 гады), які пазней стаў Папам Віктарам III. У гэты час кляштар быў цалкам перабудаваны і ўпрыгожаны майстрамі з Амальфі, Ламбардыі і нават Канстанцінопаля. 1 кастрычніка 1071 года Папа Аляксандр II асвяціў новую базіліку. Па загадзе Дэзідэрыя былі наняты візантыйскія майстры, якія стварылі выдатныя мазаікі (знішчаныя ў пазнейшыя стагоддзі, захаваліся толькі невялікія фрагменты). Кляштар ператварыўся ў найбуйнейшы культурны цэнтр Еўропы. Бібліятэка сабрала дзясяткі тысяч рукапісаў, у тым ліку творы Галена, Гіпакрата, Цыцэрона. У скрыпторыі манахі не толькі капіравалі кнігі, але і выкарыстоўвалі асаблівы «беневенцкі шрыфт». Менавіта праца бенедыкцінцаў па захаванні медыцынскіх ведаў антычнасці дала штуршок да стварэння першага ў Еўропе ўніверсітэта — медыцынскай школы ў Салерна. З ліку манахаў выйшлі тры рымскія Папы: Стэфан IX, Віктар III і Геласій II.

У XIII стагоддзі пачаўся паступовы заняпад. У 1230 і 1239 гадах імператар Фрыдрых II размяшчаў тут свае войскі і выганяў манахаў падчас канфлікту з Папствам. Моцнае землетрасенне 1349 года, якое адчувалася ва ўсёй Італіі, ператварыла будынкі ў руіны. Папа Урбан V патрабаваў ад усіх бенедыкцінскіх кляштароў фінансавай дапамогі на аднаўленне святыні.

Новы час

У 1321 годзе Папа Ян XXII узвёў царкву Монтэ-Касіна ў ранг кафедральнага сабора, што пазбавіла кляштар незалежнасці ад епіскапскага ўмяшання, аднак у 1367 годзе Папа Урбан V адмяніў гэтае рашэнне. У 1505 годзе кляштар быў далучаны да абацтва Санта-Джусціна ў Падуі.

Свой сучасны выгляд, з характэрнай архітэктурай неапалітанскага барока, кляштар набыў пасля рэканструкцый XVII стагоддзя. Інтэр’еры былі аздоблены працамі такіх мастакоў, як Лука Джардана, Франчэска Салімена і Франчэска дэ Мура. Бібліятэка і архівы працягвалі захоўваць бясцэнныя старажытныя манускрыпты.

У 1799 годзе абацтва было захоплена і разрабавана французскімі войскамі Напалеона. З 1866 года, пасля скасавання італьянскіх кляштароў, Монтэ-Касіна перайшло ва ўласнасць дзяржавы і стала нацыянальным помнікам, а манахі засталіся ў ім у якасці захавальнікаў яго скарбаў.

Бітва пад Монтэ-Касіна (1944)

Пасля капітуляцыі Італіі 8 верасня 1943 года і абвяшчэння вайны Германіі, нямецкія войскі стварылі ўмацаваную «Лінію Густава» пад камандаваннем генерала Генрыха фон Фітынгофа. Гэтая абарончая лінія праходзіла непасрэдна праз гару Монтэ-Касіна, перакрываючы саюзнікам шлях на Рым. Нягледзячы на гэта, нямецкі галоўнакамандуючы ў Італіі фельдмаршал Альберт Кесельрынг, разумеючы гістарычную каштоўнасць кляштара, загадаў сваім войскам не выкарыстоўваць сам будынак як умацаванне і трымацца на адлегласці 300 метраў ад яго.

Разумеючы пагрозу, у снежні 1943 года нямецкія афіцэры падпалкоўнік Юліус Шлегель (католік) і капітан Максіміліян Бекер (пратэстант) арганізавалі маштабную эвакуацыю кляштарскіх скарбаў у Ватыкан. Яны вывезлі каля 1200 бясцэнных дакументаў, манускрыпты Цыцэрона, Гарацыя і Вергілія, а таксама карціны Тыцыяна, Леанарда да Вінчы і Тынтарэта на 120 грузавіках, што выратавала іх ад поўнага знішчэння.

З студзеня па май 1944 года вакол кляштара разгарнулася адна з самых крывавых бітваў Другой сусветнай вайны. Саюзнікі, абапіраючыся на памылковыя даныя разведкі і лічачы, што немцы выкарыстоўваюць абацтва як назіральны пункт, прынялі рашэнне аб яго знішчэнні. 15 лютага 1944 года 142 амерыканскія цяжкія бамбардзіроўшчыкі (Boeing B-17 Flying Fortress) і 87 іншых самалётаў скінулі сотні тон бомбаў, ператварыўшы гістарычны помнік у кучу друзу. Ніякіх нямецкіх салдат у будынку не было; загінулі каля 230 італьянскіх мірных жыхароў, якія шукалі там прытулку. Толькі пасля разбурэння нямецкія парашутысты () занялі руіны кляштара, якія аказаліся ідэальным абарончым рубяжом. У маі 1944 года, пасля шматлікіх кровапралітных штурмаў, руіны былі канчаткова ўзятыя 2-м польскім корпусам пад камандаваннем генерала Уладзіслава Андэрса.

Пасляваенная гісторыя

Пасля заканчэння вайны італьянскі ўрад прафінансаваў поўнае аднаўленне кляштара. Працамі кіраваў архітэктар Джузэпэ Брэчыа Фратадокі. Базіліка была нанова асвечана Папам Паўлам VI 24 кастрычніка 1964 года. Падчас рэканструкцыі выратаваная бібліятэка знаходзілася ў абацтве Святога Ераніма ў Рыме.

У кастрычніку 2014 года Папа Францыск рэарганізаваў тэрытарыяльную юрысдыкцыю абацтва. 53 прыходы, якія гістарычна належалі Монтэ-Касіна, былі перададзены суседняй дыяцэзіі Сора-Касіна-Аквіна-Пантэкорва. Пад юрысдыкцыяй абата засталася толькі тэрыторыя самога кляштара. Новым абатам стаў Даната Альяры, а ў 2023 годзе яго змяніў Антоніа Лука Фаліка.

Вядомыя асобы і пахаванні Монтэ-Касіна з’яўляецца месцам пахавання многіх выдатных гістарычных дзеячаў і святых: Святы Бенедыкт Нурсійскі (заснавальнік кляштара) Святая Схаластыка (сястра Бенедыкта) Карламан (сын Карла Мартэла, брат Піпіна Кароткага) Папа Віктар III (у міру абат Дэзідэрый) Кардынал Даменіка Барталіні (1813—1887) П’ера Злашчасны (старэйшы сын Ларэнца Медычы) Генерал Уладзіслаў Андэрс і салдаты 2-га польскага корпуса (пахаваныя на асобных ваенных могілках каля кляштара).

Цікавыя факты Лічыцца, што менавіта кляштар Монтэ-Касіна і яго бібліятэка сталі прататыпам бенедыкцінскага кляштара ў знакамітым рамане Умберта Эка «Імя ружы». Паводле адной з распаўсюджаных легендаў, прычынай саюзніцкай бамбардзіроўкі ў 1944 годзе магла стаць памылка перакладчыка: нямецкае скарачэнне ў радыёперахопе «Abt.» пераклалі як «Abteilung» (ваеннае падраздзяленне), хаця насамрэч магло мецца на ўвазе «Abtei» (абацтва)Christian Centner Chronik. Zweiter Weltkrieg. Otus Verlag AG, St.Gallen, 2007 ISBN 978-3-907200-56-8. У папулярнай шматкарыстальніцкай гульні «World of Tanks» лакацыя вакол Монтэ-Касіна стала прататыпам для гульнявой карты «Кляштар».

Галерэя

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Афіцыйны сайт абацтва Монтэ-Касіна

Катэгорыя:Каталіцкія кляштары Італіі Катэгорыя:Абацтвы Катэгорыя:Бенедыкцінскія кляштары Катэгорыя:Кляштары, заснаваныя ў 6 стагоддзі Катэгорыя:З'явіліся ў 529 годзе Катэгорыя:Пагоркі Італіі Катэгорыя:Гісторыя Лацыа Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні