Рыбакі́ (, ) — гістарычнае прадмесце Вільні, што размяшчалася на правым беразе ракі Віліі, на поўнач ад цэнтра горада. У наш час гэтая тэрыторыя ўваходзіць у склад паўднёвай часткі раёна Жырмуны (тэрыторыя вакол Палаца канцэртаў і спорту і былога стадыёна «Жальгірыс»). Прадмесце, якое ўзнікла як паселішча рыбакоў, да канца XIX стагоддзя цалкам страціла сваю структуру, было забудавана вайсковымі аб'ектамі і лічыцца зніклым.

Гісторыя

Заснаванне і росквіт Мясцовасць пачала фарміравацца з канца XIV стагоддзя як невялікае паселішча рыбакоў, ад асноўнага занятку якіх і пайшла гістарычная назва прадмесця. У XVI стагоддзі Рыбакі вылучыліся са складу суседняга прадмесця Сніпішкі ў самастойную тэрытарыяльную адзінку. Актыўнае развіццё раёна пачалося пасля таго, як у 1536 годзе быў пабудаваны першы драўляны мост праз Вілію (на месцы сучаснага Зялёнага моста), што шчыльна звязала Рыбакі з цэнтрам горада.

У гэты перыяд тут пераважала драўляная забудова, аднак прадмесце пачало прыцягваць увагу віленскай эліты. У 1534 годзе канонік, а пазней біскуп віленскі Валяр’ян Пратасевіч набыў тут, наўпрост насупраць замка, тры вялікія пляцы (Стацэўшчыну, Аяктоўшчыну і Андрэеўшчыну) для будаўніцтва ўласнай летняй рэзідэнцыі, тут жа планавалі атабарыцца і манахі-езуіты. Таксама на гэтых землях былі абсталяваны шматлікія гандлёвыя склады.

З індустрыяльных аб'ектаў вылучалася шкляная гута, якая належала Марціну Палецкаму. У 1551 годзе вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст пацвердзіў прывілей Палецкага, надаўшы яму выключнае права (манаполію) на гандаль шклом у Вільні, за выключэннем прывазнога венецыянскага шкла. Даследчыкі адзначаюць, што гэта была адзіная на той час шкляная мануфактура ва ўсім Вялікім Княстве Літоўскім.

Сакральная архітэктура і могілкі У другой палове XVI стагоддзя на тэрыторыі Рыбакоў былі заснаваны яўрэйскія могілкі, якія з цягам часу пастаянна пашыраліся за кошт выкупу суседніх зямель. У XVII стагоддзі ў прадмесце прыйшлі манахі ордэна кармелітаў, якія пабудавалі тут драўляны, а пазней мураваны касцёл Святой Тэрэзы. Размешчаны на нізкім правым беразе, раён пастаянна цярпеў ад катастрафічных паводак Віліі. Адна з такіх буйных паводак у 1847 годзе цалкам разбурыла мураваны кармеліцкі касцёл, які стаяў сярод жылых дамоў і нават паспеў паслужыць часткай фартыфікацыйнай сістэмы горада.

Заняпад і знішчэнне прадмесця Канчатковы заняпад гістарычнага прадмесця быў звязаны з мілітарызацыяй Вільні ў часы Расійская імперыі. У 1831 годзе паводле загаду імператара Мікалая I на тэрыторыі Рыбакоў пачалося будаўніцтва расійскай ваеннай крэпасці (цытадэлі). Падчас маштабных земляных работ былі выкапаны глыбокія ахоўныя равы і насыпаны валы, што прывяло да фізічнага знішчэння значнай часткі яўрэйскіх могілак і прымусовага зносу старой прыватнай забудовы. Паколькі велізарная тэрыторыя была аддадзена выключна пад патрэбы арміі, жылыя кварталы ў Рыбаках больш не аднаўляліся і не развіваліся. Ужо на планах горада 1937 года тут пазначаны толькі вайсковыя казармы і стайні. У выніку гэтых працэсаў старажытнае прадмесце было амаль цалкам страчана.

Сёння памяць пра зніклае прадмесце захоўваецца ў назве невялікай Рыбацкай вуліцы (), якая праходзіць уздоўж правага берага Віліі на месцы гістарычнага паселішча.

Археалагічныя даследаванні У 1970-я гады падчас савецкай забудовы на месцы былога прадмесця, наўпрост на тэрыторыі знішчаных яўрэйскіх могілак, быў узведзены Палац канцэртаў і спорту. У 1996 і 1998 гадах наўкол гэтага комплексу праводзіліся разведачныя археалагічныя даследаванні пад кіраўніцтвам Робертаса Жукоўскіса. Нягледзячы на моцныя разбурэнні культурнага слоя цяжкай тэхнікай падчас савецкага будаўніцтва, археолагам удалося знайсці некранутыя пахаванні XVII стагоддзя на глыбіні больш за 2 метры.

У прыватнасці, былі выяўлены парэшткі дзяцей з характэрнымі іўдзейскімі пахавальнымі атрыбутамі: жалезнымі навяснымі замкамі і керамічнымі чарапкамі (выразанымі ў форме круга і паўмесяца), якімі нябожчыкам паводле традыцыі закрывалі вочы. Таксама ў ходзе раскопак былі знойдзены масіўныя цагляныя падмуркі, скляпенні і брукаванкі, якія належалі да расійскай крэпасці XIX стагоддзя. Аднак ніякіх слядоў ранейшай драўлянай забудовы XVI стагоддзя, якая адносілася б да перыяду існавання ўласна рыбацкага паселішча, выяўлена не было.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Раёны Вільні Катэгорыя:Гісторыя Вільні Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі