Вайсковыя могілкі Павонзкі, больш вядомыя як Вайсковыя Павонзкі - гарадскія могілкі, якія знаходзяцца на вуліцы Павонзкоўскай 43/45 у Варшаве.
Некропаль размешчаны ў раёне Жалібож, займае плошчу 24,3 га.
Часам гэтыя могілкі блытаюць са значна старэйшымі каталіцкімі Павонзкімі могілкамі, размешчанымі на той жа вуліцы.
Гісторыя Могілкі былі заснаваныя ў 1912 годзе ўладамі Варшаўскай ваеннай акругі як праваслаўныя могілкі для памерлых расійскіх салдат. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны там хавалі не толькі рускіх салдат, але і ваеннапалонных.Пасля акупацыі Варшавы нямецкімі войскамі ў жніўні 1915 некропаль перайшоў пад кіраванне нямецкага гарнізона. У яго паўночна-заходняй частцы пачаліся пахаванні загінулых і памерлых нямецкіх салдат.
Пасля 1918 года могілкі былі ўзятыя пад кантроль польскіммі вайсковымі ўладамі, якія перадалі іх пад кіраванне курыі ваеннага біскупа. У 1922 годзе курыя перадала непасрэдны нагляд за могілкамі новаўтворанаму прыходу святога Язафата. Могілкі сталі традыцыйным месцам пахавання салдат, якія загінулі ў мірны час, і членаў іх сем'яў. Пасля 1921 тут былі пахаваны ўдзельнікі паўстанняў 1830-31 і 1863-64 гадоў, Вялікапольскага і Сілезскага паўстанняў, героі польска-савецкай вайны і бітваў за межы Польскай Рэспублікі, а таксама ахвяры Майскага перавароту 1926 года.
Падчас абароны Варшавы ў верасні 1939 г. на могілках хавалі загінулых салдат, часта ахвяр авіяналётаў. Пасля капітуляцыі горада туды былі перанесены эксгумаваныя целы салдат, пахаваных на гарадскіх плошчах і ў парках.
У 1941 годзе акупацыйныя ўлады пачалі хаваць нямецкіх салдат на могілках. Для гэтай мэты немцы занялі тэрыторыю плошчай пяць гектараў з боку вуліцы Павонзкоўскай, загадаўшы эксгумаваць 59 магіл польскіх салдат, якія там знаходзіліся. Былі створаны т.зв. Могілкі герояў ( ). Вызначаная тэрыторыя некропаля была агароджана, а галоўная брама зачынена для польскага насельніцтва.
Падчас акупацыі на могілках хавалі ўдзельнікаў польскага руху супраціву, звычайна пад выдуманымі імёнамі, там жа хавалі савецкіх ваеннапалонных.
У 1945–1947 гадах на могілкі былі перавезены эксгумаваныя целы паўстанцаў і мірных жыхароў, пахаваных у горадзе падчас Варшаўскага паўстання. На кампактнай тэрыторыі могілак пахаваны салдаты Арміі Краёвай, якія загінулі падчас паўстання, а таксама салдаты Арміі Людовай. 1 жніўня 1946 года, у другую гадавіну пачатку паўстання, у секцыі А-26 быў адкрыты помнік «Gloria Victis».
Адначасова на сметніку могілак (зараз - раён Ланчка) праводзіліся таемныя пахаванні антыкамуністычных дзеячоў, зняволеных Службай бяспекі (СБ), якіх лічылі ворагамі народнай улады і асуджалі на смерць на таемных судовых працэсах.
Уздоўж часткі галоўнай алеі ў 1950-я была створана Алея Заслужаных, на якой былі пахаваны найбольш выбітныя асобы польскай камуністычнай дзяржавы: чыноўнікі, афіцэры Польскай Арміі Людовай, камуністычныя дзеячы і мастакі.
Было пабудавана свецкае пахавальнае бюро, каб афіцыйныя дзяржаўныя пахавальныя цырымоніі больш не маглі мець рэлігійны характар.
1 студзеня 1964 года вайсковыя могілкі былі аб'яднаны з гарадскімі, у выніку чаго аб'ект, які перайшоў пад кіраванне горада, быў перайменаваны ў «Гарадскія могілкі-Павонзкі».
У 1998 годзе Варшаўская рада аднавіла назву «Вайсковыя могілкі», якая выкарыстоўвалася да 1964 года.
Пахаваныя на могілках
Кіраўнікі ПНР
Эдвард Асубка-Мараўскі, старшыня Польскага камітэта нацыянальнага вызвалення, прэм'ер-міністр Часовага ўрада і Часовага ўрада нацыянальнага адзінства (1944-1947). Баляслаў Берут, галоўны партыйны і дзяржаўны лідар у 1944-1956 гадах Уладзіслаў Гамулка, I сакратар ЦК Польскай рабочай партыі (1943—1948), I сакратар ЦК ПАРП (1956—1970) Аляксандр Завадскі, палітык і дзяржаўны дзеяч Станіслаў Каня, першы сакратар цэнтральнага камітэта Польскай аб’яднанай рабочай партыі (1980—1981) Юзаф Пінькоўскі, старшыня Савета міністраў Польскай Народнай Рэспублікі з 5 верасня 1980 па 11 лютага 1981 года Мечыслаў Ракоўскі, камуністычны дзеяч часоў ПНР Эдвард Охаб, Старшыня Дзяржаўнага савета ПНР у жніўні 1964 — красавіку 1968 гадоў Марыян Спыхальскі, дзяржаўны і камуністычны дзеяч, маршал Польшчы Юзаф Цыранкевіч, прэм'ер-міністр у 1947-1952 і 1954-1970 гг. Генрык Яблоньскі, вайсковы лідар, палітык, гісторык. Пётр Ярашэвіч, у 1970—1980 гг. старшыня Савета міністраў ПНР Войцех Ярузельскі, апошні кіраўнік ПНР
Палітычныя дзеячы
Юзаф Алексы, прэм'ер-міністр Польшчы ў 1995-1996 гадах Ян Альшэўскі, прэм'ер-міністр Польшчы ў 1991-1992 гадах. Юзаф Бэк, дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў Польшчы ў 1932—1939 гг. Гуган Ганке - прафсаюзны дзеяч і палітык, у 1955 годзе — кіраўнік урада Польшчы ў выгнанні Аляксандр Завіша, дыпламат, палітык і юрыст, кіраўнік ўрада Польшчы ў выгнанні Яўгенія Красоўска-Ядлоўска, польскі дзяржаўны дзяяч Яцак Курань, польскі палітык і прафсазны дзеяч Енджэй Марачэўскі, польскі палітык, грамадскі дзеяч, прафсаюзны лідар, прэм'ер-міністр Польшчы (1918-1919) Юльян Мархлеўскі, дзеяч польскага і міжнароднага сацыялістычнага руху, эканаміст Марыя Сапега, грамадская дзяячка, сузаснавальніца і прэзідэнт фундацыі Ex Animo Казімеж Світальскі, прэм’ер-міністр Польшчы (1929) Валеры Славак, тройчы прэм’ер-міністр Польшчы. Аляксандр Сулькевіч, палітык-сацыяліст татарскага паходжання
Вайскоўцы
Андрэй Брахоцкі, вайсковы і грамадскі дзеяч Януш Брохвіч-Лявінскі, генерал Войска Польскага Аляксандр Вашкевіч, савецкі ваенны дзеяч, генерал-маёр Стэфан Вітажэнец, польскі пілот, ас-знішчальнік у Другую сусветную вайну
Францішак Гангора, начальнік Генеральнага штаба Узброеных сіл Польшчы Люцыян Жалігоўскі, генерал, ваенны міністр (1925–1926) Баляслаў Завадскі, маёр пяхоты Войска Польскага Ян Зумбах, пілот Міхал Ісаевіч, маёр Войска Польскага, салдат Арміі Краёвай Баляслаў Кавальскі, палкоўнік Арміі Народнай, камандзір Варшаўскай акругі Войска Польскага, адзін з кіраўнікоў Варшаўскага паўстання Тадэвуш Камароўскі, галоўны камендант Арміі Краёвай (1943—1944), галоўнакамандуючы Узброенымі Сіламі Польшчы (1945—1947) Міраслаў Крышчукайціс, удзельнік Варшаўскага паўстання, капітан Арміі Краёвай Тадэвуш Кутшэба, генерал дывізіі Войска Польскага Густаў Пашкевіч, польскі вайсковы дзяяч Канстанцін Перасвет-Солтан, падпалкоўнік пяхоты Войска Польскага Ян Рандкоўскі, камандзір 1 Літоўска-беларускай дывізіі і вайсковага корпуса Сярэдняй Літвы Міхал Роля-Жымерскі, маршал Польшчы Караль Свярчэўскі, дзяржаўны і ваенны дзеяч, генерал Марыян Спыхальскі, маршал Польшчы Віктар Таме, брыгадны генерал Войска Польскага Станіслаў Цясара, брыгадны генерал Войска Польскага, кіраўнік Корпуса аховы памежжа (1929—1930) Міхаіл Якубік, брыгадны генерал Войска Польскага
Культурныя дзеячы
Эрвін Аксер, і
Гражына Бацэвіч, скрыпачка і кампазітар Тадэвуш Бароўскі, паэт і празаік Кшыштаф Каміль Бачыньскі, паэт Мая Беразоўская, мастачка Ян Бжэхва, паэт Яніна Бранеўская, пісьменніца Уладзіслаў Бранеўскі, паэт Канстанты Ільдэфанс Галчынскі, паэт Бажэна Дыкель, актрыса тэатра і кіно, спявачка, тэлевядучая. Ежы Каваляровіч, кінарэжысёр Станіслаў Казура, кампазітар, харавы дырыжор Тадэвуш Канвіцкі, пісьменнік і кінарэжысёр Рышард Капусцінскі, пісьменнік, публіцыст Лідыя Карсакуўна, актрыса Яцак Качмарскі, бард, паэт Аляксандр Кобздзей, мастак, архітэктар Тадэвуш Кулісевіч, графік, ілюстратар Збігнеў Ленгрэн, графік, карыкатурыст, ілюстратар Альфрэд Леніца, жывапісец Станіслаў Ежы Лец, паэт, афарыст Ян Махульскі, акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, тэатральны рэжысёр і педагог Анджэй Мунк, кінарэжысёр Зоф'я Налкоўская, пісьменніца Ігар Неверлі, пісьменнік Сяргей Пясецкі, пісьменнік Ежы Путрамент, пісьменнік Войцех Пшоняк, акцёр тэатра і кіно Генрык Стажэўскі, мастак-абстракцыяніст Анджэй Струг, пісьменнік Тэрэза Тараньска, журналістка і пісьменніца Вераніка Трапачынская-Агарак, пісьменніца Юльян Тувім, паэт, перакладчык Ежы Шаняўскі, драматург і фельетаніст Аліна Яноўская, актрыса, удзельніца Варшаўскага паўстання
Навукоўцы Антаніна Абрэмбская-Яблонская, польская мовазнаўца, паланіст, славіст, прафесар, заснавальніца польскай беларусістыкі. Юліюш Бардах, даследчык праўнай, гістарычнай і палітычнай культуры Вялікага Княства Літоўскага Павел Вечаркевіч, гісторык Леапольд Інфельд, фізік Лешак Калакоўскі, філосаф Юльян Кжыжаноўскі, літаратуразнавец і фалькларыст Габрыэль Корбут, гісторык літаратуры, мовазнавец Фларыян Няўважны, славіст, спецыяліст па ўсходнеславянскіх літаратурах Станіслаў Прыбытак, медык, хімік, педагог Збігнеў Раліга, кардыяхірург Ганна Садурская, археолаг, гісторык мастацтва Феліцыян Сурын, гісторык, этнограф Шыман Сыркус, архітэктар Ян Цыбіс, жывапісец
Беларускія дзеячы Моталь Блінчыкаў, дзеяч камуністычнага рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі Сабіна Іваноўская, педагог, жонка Вацлава Іваноўскага Эдуард Лобаў, сустаршыня "Маладога фронта", баец Тактычнай групы «Беларусь» ў вайне на ўсходзе Украіны Аляксандр Мілінкевіч, палітык, грамадскі дзяяч, кандыдат у прэзідэнты на прэзідэнцкіх выбарах у Беларусі 2006 года Казімір Петрусевіч, беларускі і польскі вучоны-біёлаг, удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі Мар'ян Фальскі, беларускі і польскі грамадскі дзеяч, навуковец, арганізатар асветы
Літаратура Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. S. 112-113.
Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny Wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975.
Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979. ISBN 83-06-00089-7.
Tadeusz Sobieraj: Orły Niepodległości. Cmentarz Wojskowy na Powązkach w Warszawie w setną rocznicę jego powstania (1912–2012). Ząbki: Apostolicum, 2012. ISBN 978-83-7031-808-6.
Спасылкі Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі