Ма́рцін Янушэ́віч (сапраўднае імя — Марцэ́лій; , ; каля 1780 — пасля 1842) — мастак, капііст, педагог і адзін з самых вядомых рэстаўратараў Віленскай мастацкай школы.
Біяграфія Дакладная дата і месца нараджэння невядомыя. Нарадзіўся каля 1780 года, верагодна, на Падоллі. У 1801 годзе ў мястэчку Ялтушкаў (Падольская губерня) узяў шлюб з Юліянай Святліцкай. Каля 1805 года разам з сям'ёй пераехаў у Вільню для вывучэння мастацтва.
Даследаванні літоўскай мастацтвазнаўцы Руты Янанене паказалі, што сапраўднае імя мастака паводле метрык было Марцэлій, аднак ва ўніверсітэцкіх і мастацкіх колах Вільні ён быў вядомы выключна як Марцін. Гэта доўгі час выклікала блытаніну ў гістарыяграфіі і слоўніках (у тым ліку ў «Слоўніку літоўскіх мастакоў»), дзе яго біяграфію і творы памылкова аб'ядноўвалі са спадчынай яго сына, таксама Марцэлія.
Марцін Янушэвіч вучыўся жывапісу і малюнку надзвычай доўга: ён паступіў у Віленскі ўніверсітэт у 1804 годзе і наведваў заняткі ажно да 1821 года. Яго настаўнікамі былі выбітныя майстры Францішак Смуглевіч і Ян Рустэм. Сучаснік мастака Вінцэнты Смакоўскі лічыў яго адным з найлепшых вучняў Смуглевіча і Рустэма, адзначаючы, аднак, што «жыццёвыя абставіны звялі яго да стану капііста».
З 1820 па 1826 год Янушэвіч працаваў настаўнікам малявання ў жаночым пансіёне Гаўштэйнаў у Вільні, а пазней, магчыма, даваў прыватныя ўрокі.
Дакладныя дата і месца смерці мастака не высветленыя. Вядома толькі, што ён памёр пасля 1842 года. Творчасць і рэстаўрацыя
Марцін Янушэвіч набыў вялікую павагу сучаснікаў дзякуючы свайму таленту капііста. У 1824 годзе прафесар гравюры Джозеф Сандэрс прапаноўваў адправіць яго за мяжу за кошт Віленскага ўніверсітэта для стварэння копій шэдэўраў сусветнага жывапісу для галерэі ўніверсітэта (праект не быў рэалізаваны). Захаваліся выкананыя ім копіі партрэтаў, напрыклад, Міхала Валіцкага, а таксама палотны, напісаныя на замову Юзафа Багуслаўскага. У самастойных працах мастака часта прасочваецца ўплыў іншых майстроў, напрыклад, алтарныя выявы ў віленскім касцёле Святых Янаў, створаныя пад уплывам Гвіда Рэні.
Асаблівую славу Янушэвіч здабыў як выдатны кансерватар і рэстаўратар мастацтва. Гісторык і прафесар Міхал Гамаліцкі адзначаў: «Знаўцы і самі мастакі паўсюдна прызнаюць асаблівае майстэрства П. Янушэвіча ў рэстаўрацыі старых або пашкоджаных карцін». Дзякуючы яго прафесійным намаганням былі выратаваны шматлікія палотны ў віленскіх касцёлах. Яго пяру належаць захаваныя ў Бібліятэцы імя Урублеўскіх малюнкі тушшу з карцін Смуглевіча і Чаховіча, якія ён рабіў у працэсе іх рэстаўрацыі.
Сям'я У шлюбе з Юліянай Святліцкай меў некалькі дзяцей: Марцэлі Янушэвіч (1805 — пасля 1864) — вядомы віленскі мастак і графік. Агрыпіна Маргарыта (нар. 10 ліпеня 1809) — пры яе хрышчэнні ў лістападзе 1809 года ў віленскім касцёле Святых Янаў прысутнічаў прафесар Ян Рустэм. Каміла.
Унук Марціна, Станіслаў Янушэвіч (1834 — пасля 1864), таксама стаў мастаком.
Крыніцы
Літаратура
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVIII стагоддзі Катэгорыя:Памерлі ў XIX стагоддзі Катэгорыя:Мастакі Беларусі Катэгорыя:Мастакі Літвы Катэгорыя:Віленская мастацкая школа Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта Катэгорыя:Рэстаўратары