Беларусы Новай Зеландыі — частка беларускай дыяспары ў Новай Зеландыі. Беларуская прысутнасць у краіне прасочваецца прынамсі з канца XIX — пачатку XX стагоддзя, аднак раннія перасяленцы з беларускіх земляў звычайна ўлічваліся паводле грамадзянства або краіны паходжання і не вылучаліся ў асобную беларускую групу. Больш прыкметныя хвалі міграцыі былі звязаны з пасляваенным перасяленнем жыхароў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, а асабліва з міграцыяй пасля распаду СССР і ў XXI стагоддзі.

Паводле перапісу 2023 года, 234 жыхары краіны пазначылі беларускую этнічную прыналежнасць; 83,3 % з іх нарадзіліся за межамі Новай Зеландыі. Адначасова перапіс налічыў 351 чалавека, месцам нараджэння якога была Беларусь, што адлюстроўвае розніцу паміж краінай нараджэння і этнічнай самаідэнтыфікацыяй.

Гісторыя

Раннія перасяленцы з беларускіх земляў Вызначыць колькасць выхадцаў з беларускіх земляў сярод ранніх мігрантаў у Новую Зеландыю складана. Да 1917 года гэтыя землі пераважна ўваходзілі ў склад Расійскай імперыі, таму ў новазеландскіх крыніцах іх жыхары маглі фігураваць як выхадцы з Расіі; акрамя этнічных беларусаў, з тэрыторыі Беларусі выязджалі яўрэі, палякі і прадстаўнікі іншых народаў.

Адным з найбольш добра задакументаваных прыкладаў ранняй міграцыі з тэрыторыі сучаснай Беларусі была сям’я Эні і Макса Дэкстанаў. Яны паходзілі з Ляхавіч, у 1900 годзе перасяліліся ў Новую Зеландыю і першапачаткова займаліся фермерствам у даліне Хат, а пазней пасяліліся ў Велінгтане і займаліся прадпрымальніцтвам і нерухомасцю.

У 1930-я гады Дэкстаны стварылі ў Велінгтане яўрэйскі дзіцячы дом, вядомы як Deckston Hebrew Institute. У 1935 і 1937 гадах на іх сродкі з Беластока былі перавезены 20 яўрэйскіх дзяцей-сірот; дзякуючы пераезду ў Новую Зеландыю яны пазбеглі Халакосту, падчас якога загінула большая частка іх сем’яў. Дэкстаны былі яўрэямі, таму гэты эпізод належыць да гісторыі выхадцаў з беларускіх земляў у Новай Зеландыі, але не павінен аўтаматычна разглядацца як прыклад беларускай этнічнай самаарганізацыі.

Пасля Другой сусветнай вайны Пасля Другой сусветнай вайны Новая Зеландыя прыняла групы ўцекачоў і перамешчаных асоб з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Сярод іх былі таксама людзі беларускага паходжання; аднак яны не ўтварылі буйной асобнай нацыянальнай арганізацыі і часта інтэграваліся ў шырэйшыя ўсходнееўрапейскія і рускамоўныя асяродкі.

Існаванне беларускай пасляваеннай міграцыі пацвярджаецца і лакальнымі гісторыямі. Напрыклад, даследчыца і грамадская дзяячка Таня Капытка нарадзілася ў Палмерстан-Норт у беларуска-новазеландскай сям’і і апісвае досвед дзяцінства ў 1950—1960-я гады ва ўмовах тагачаснай палітыкі культурнай асіміляцыі імігрантаў.

Адміністрацыйныя звесткі аб набыцці грамадзянства таксама сведчаць пра асобных ураджэнцаў Беларусі ў Новай Зеландыі ўжо ў сярэдзіне XX стагоддзя. Першы выпадак надання новазеландскага грамадзянства чалавеку, пазначанаму ў сучаснай статыстычнай серыі як народжаны ў Беларусі, адносіцца да 1952 года; асобныя выпадкі зафіксаваны ў 1960, 1969 і 1979 гадах, а больш рэгулярным працэс стаў з канца 1990-х гадоў.

Міграцыя пасля распаду СССР Пасля распаду СССР колькасць перасяленцаў непасрэдна з Беларусі пачала павялічвацца. Энцыклапедыя Te Ara адносіць Беларусь да былых савецкіх рэспублік, адкуль у Новую Зеландыю перасялялася параўнальна невялікая, але ўжо асобна вызначальная група людзей.

Паводле перапісаў насельніцтва, у Новай Зеландыі жылі 171 чалавек, народжаны ў Беларусі, у 2006 годзе, 201 — у 2013 годзе, 333 — у 2018 годзе і 351 — у 2023 годзе. Такім чынам, асабліва істотны рост адбыўся паміж перапісамі 2013 і 2018 гадоў.

Даныя пра месца нараджэння і этнічнасць не супадаюць. У 2023 годзе 351 жыхар краіны быў народжаны ў Беларусі, але беларускую этнічную прыналежнасць пазначылі 234 чалавекі; гэта звязана, у прыватнасці, з тым, што ў Беларусі нарадзіліся таксама прадстаўнікі іншых этнічных груп, а частка беларусаў ужо нарадзілася ў Новай Зеландыі або іншых краінах.

Дэмаграфія Паводле перапісу 2023 года, 234 чалавекі ідэнтыфікавалі сябе як беларусаў. У статыстычнай класіфікацыі Новай Зеландыі гэтая група на момант перапісу называлася ; у абноўленым стандарце 2026 года назва была заменена на сучасную форму .

83,3 % беларусаў паводле этнічнай самаідэнтыфікацыі нарадзіліся за межамі Новай Зеландыі, а сярод нараджаных за мяжой 52,3 % жылі ў краіне менш за дзесяць гадоў. Медыянны ўзрост групы ў 2023 годзе складаў 36,8 года, 76,9 % размаўлялі больш чым на адной мове.

Беларуская супольнасць мае адносна высокі адукацыйны ўзровень: 76,2 % дарослых мелі пасляшкольную кваліфікацыю. Паводле даных перапісу, беларусы жывуць у розных рэгіёнах краіны, пры гэтым найбольш прыкметныя супольнасці і нефармальныя сеткі існуюць у Оклендзе, Велінгтане і Крайстчэрчы.

Грамадскае жыццё Доўгі час беларусы Новай Зеландыі не мелі буйной асобнай нацыянальнай арганізацыі і часткова ўдзельнічалі ў шырэйшым рускамоўным і ўсходнееўрапейскім грамадскім жыцці. У праваслаўных парафіях таксама існуюць шматэтнічныя супольнасці: напрыклад, у 2017 годзе сярод удзельнікаў праваслаўнага набажэнства ў Нельсане былі названы рускія, беларусы, украінцы, сербы, румыны і новазеландцы.

Больш выразнай беларуская самаарганізацыя стала пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і наступных масавых пратэстаў у Беларусі. У жніўні 2020 года новазеландскія медыя паведамлялі пра грамадскую актыўнасць беларусаў у Оклендзе, а пазней прадстаўнікі супольнасці ўдзельнічалі ў мерапрыемствах салідарнасці і інфармацыйных кампаніях.

Беларуска Вольга Касцюк, якая жыве на поўначы Новай Зеландыі, удзельнічала ў грамадскіх ініцыятывах пасля падзей 2020 года, а пасля пачатку поўнамаштабнай вайны Расіі супраць Украіны займалася зборам сродкаў для ўцекачоў і інфармацыйнай дзейнасцю. У 2022 годзе часопіс New Zealand Geographic апісваў яе як адну з прадстаўніц беларускай супольнасці краіны.

У лістападзе 2025 года ў Оклендзе і Велінгтане адбыліся сустрэчы Святланы Ціханоўскай з мясцовымі беларусамі. Яе офіс характарызаваў беларускую прысутнасць у Оклендзе, Велінгтане і Крайстчэрчы як супольнасць у некалькі соцень чалавек; гэтая ацэнка, аднак, шырэйшая за перапісную катэгорыю этнічнай самаідэнтыфікацыі і не з’яўляецца афіцыйнай статыстыкай.

Культура Сярод прадстаўнікоў сучаснай беларускай супольнасці ёсць літаратары і мастакі. Вольга Касцюк — ураджэнка Столінскага раёна, якая жыве ў Новай Зеландыі і піша на беларускай і англійскай мовах; яна публікуе прозу і паэзію, а таксама перакладае сучасную новазеландскую літаратуру на беларускую мову. У 2025 годзе выйшаў яе шматмоўны зборнік апавяданняў Oak Apples.

У Новай Зеландыі працуе таксама беларуская фатографка Таццяна Чыпсанава. Яе праект In My Shoes, створаны ў Новай Зеландыі, быў адзначаны ў конкурснай праграме міжнароднага фестывалю PhotoArtDoc’24; у 2025 годзе іншы яе праект, прысвечаны продкам маары Нгаі-Таху, атрымаў рэгіянальную ўзнагароду World Press Photo ў катэгорыі Паўднёва-Усходняй Азіі і Акіяніі.

Беларуска-новазеландскія сувязі Дыпламатычнае прадстаўніцтва Беларусі ў Новай Зеландыі ажыццяўляецца праз пасольства Беларусі ў Токіа, а Новая Зеландыя прадстаўлена ў Беларусі праз сваё пасольства ў Маскве.

Крыніцы

Літаратура Sedley S. The Deckston Story. — Wellington: Holocaust Centre of New Zealand, 2014. — 33 p. — ISBN 978-0-473-29426-7. Acculturation and psychological well-being of immigrants from post-Soviet countries in New Zealand. — Massey University, 2021.

Новая Зеландыя Катэгорыя:Народы Новай Зеландыі