Рубен Іванавіч Аванесаў (14 лютага 1902, Шуша Елізаветпальскай губерні — 1 мая 1982, Масква) — савецкі мовазнавец, заснавальнік храналагічнай школы, адзін з заснавальнікаў маскоўскай фаналагічная школы, член-карэспандэнт АН СССР (1958), прафесар МДУ (1937).
Ганаровы член лінгвістычнага грамадства Чэхаславацкай АН, ганаровы доктар Варшаўскага ўніверсітэта, замежны член Акадэміі навук і літаратуры ў Майнцы, Саксонскай АН.
Біяграфія Нарадзіўся ў армянскай сям'і, ранняе дзяцінства правёў у Нагорным Карабаху. Вучыўся ў Лазараўскім інстытуце, у 1925 скончыў МДУ.
1925 — абраны членам Маскоўскай Дыялекталагічнай камісіі, пад кіраўніцтвам Дзмітрыя Ушакова. 1932 — загадчык кафедры рускай мовы Масгарпедінстытута 1937 — прафесар 1944 — начальнік аддзела інстытута рускай мовы АН СССР з 1958 — член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР 1971 — за ўдзел у стварэнні комплексу работ у галіне беларускай лінгвагеаграфіі Дзяржаўная прэмія СССР
У 1940 аглух, да канца жыцця карыстаўся слухавым апаратам.
Асноўныя працы прысвечаны гістарычнай і апісальнай рускай дыялекталогіі, гісторыі рускай мовы, гістарычнай і апісальнай фанетыцы, фаналагічная тэорыі, рускай арфаэпіі і арфаграфіі.
Шматлікія гады узначальваў усю дыялекталагічная працу ў Маскве. Аванесаў штогод удзельнічаў у дыялекталагічных экспедыцыях, а потым і кіраваў імі. Быў натхняльнікам грандыёзнай працы па зборы звестак аб рускіх гаворках, стварэнню дыялекталагічнага атласу рускай мовы (ДАРМ) і агульнаславянскага лінгвістычнага атласа (АЛА).
Тэарэтычныя погляды Аванесава ў галіне дыялекталогіі знайшлі адлюстраванне ў яго «Тэорыі лінгвістычнай геаграфіі», а таксама ў «Праграме збору звестак для складання дыялекталагічны атлас рускай мовы» (1945). Уступныя артыкула Аванесава да «Атласу рускіх народных гаворак» ляглі ў аснову тэарэтычных пастулатаў Маскоўскай школы лінгвістычнай геаграфіі.
Па яго праграме вывучалі рускія гаворкі на вялізнай тэрыторыі — ад поўдня Архангельскай вобласці да Дона, ад тэрыторый вакол Ноўгарада, Пскова, Смаленска да ўсходніх берагоў Волгі і прылеглых раёнаў Заволжжа. Гэтую працу праводзіў сектар дыялекталогіі Інстытута рускай мовы АН СССР у цесным супрацоўніцтве з Рубенам Іванавічам, які пасля зліцця гэтага сектара з сектарам гісторыі рускай мовы ўзначаліў даследаванні. Па падручніку Аванесава і В. Г. Арловай «Руская дыялекталогія» рыхтуюць філолагаў і цяпер.
З 1948 года даследаваў беларускую дыялекталогіі і гісторыю беларускай мовы. Удзельнічаў у падрыхтоўцы да выдання «Хрэстаматыі па беларускай дыялекталогіі» (1962), «Хрэстаматыі па гісторыі беларускай мовы» (ч. 1-2, 1961-62), «Нарысаў па беларускай дыялекталогіі» (1964), «Лінгвістычнай геаграфіі і групоўкі беларускіх гаворак» (1968), рэдактар (разам з К. Крапівой, Ю. Ф. Мацкевіч) «Дыялекталагічнага атласу беларускай мовы» (1963).
Разам з П. С. Кузняцовым, У. М. Сідаравым, А. А. Рэфармацкім распрацаваў тэорыю фанем, якая лягла ў аснову канцэпцыі фанетыкі і фаналогіі Маскоўскай фаналагічная школы. Надзвычай карысным апынуўся дадзены падыход для развіцця тэорыі пісьма. Класічная праца Аванесова — «Фанетыка сучаснай рускай літаратурнай мовы» (1956).
Унікальны ўклад Аванесава ў тэорыю рускай арфаэпіі: да гэтага часу настольнай кнігай любога лінгвіста-русістаў з'яўляецца яго «Рускае літаратурнае вымаўленне» (1950), якое вытрымала шэсць выданняў. Пад рэдакцыяй Аванесава выдаваўся «Слоўнік старажытнарускай мовы XI—XIV стст.»
Сям'я
Жонка Р. І. Аванесова — літаратуразнаўца , дачка ўрача-гінеколага-акушэра Маісея Поляка. Пляменнік — пісьменнік .
Бібліяграфія «Программа собирания сведений для составления диалектологического атласа русского языка» «Теория лингвистической географии» «Общеславянский лингвистический атлас» «Фонетика современного русского литературного языка» «Русское литературное произношение» «Очерки русской диалектологии» Р. И. Аванесов и В. Г. Арлова «Русская диалектология»
Літаратура
Алпатов В. М. Москва лингвистическая / Научный совет Российской Академии наук по изучению и охране культурного и природного наследия — М.: Изд-во Института иностранных языков, 2001. — С. 74 — 78. — 104 с. — (Природное и культурное наследие Москвы). — 500 экз. — ISBN 5-88966-028-4. Потапов В. В. Рубен Иванович Аванесов (к 100-летию со дня рождения) // Вопросы языкознания. 2002. № 4. — С. 119—131. Потапов В. В. Рубен Иванович Аванесов // Отечественные лингвисты ХХ века. Часть 1 / Отв. ред. Ф. М. Березин. М.: ИНИОН РАН, 2002. С. 51-76.
Спасылкі Працы Р. І. Аванесава
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР Катэгорыя:Русісты Катэгорыя:Фанолагі Катэгорыя:Дыялектолагі Катэгорыя:Лексікографы Катэгорыя:Славісты СССР Катэгорыя:Выпускнікі МДУ