Дзві́нская дзяржа́ўная белару́ская гімна́зія — сярэдняя навучальная ўстанова беларускай нацыянальнай меншасці ў міжваеннай Латвіі. Існавала ў 1922—1935 гадах у Дзвінску (сучасны Даўгаўпілс) на вуліцы Варшаўскай. З'яўлялася флагманам беларускага школьніцтва ў Латвіі і выконвала ролю галоўнай кузні кадраў для мясцовай нацыянальнай інтэлігенцыі.

Гісторыя Стварэнне і працэс навучання Установа была афіцыйна адкрыта 3 снежня 1922 года дзякуючы намаганням членаў мясцовага беларускага культурна-асветнага таварыства «Бацькаўшчына». Першым дырэктарам гімназіі стаў вядомы беларускі грамадскі дзеяч Іван Краскоўскі (1922—1925), пасля якога гэтую пасаду заняў даследчык і педагог Сяргей Сахараў (1925—1932). Выкладчыцкі склад уключаў выдатных прадстаўнікоў беларускага руху, сярод якіх былі Уладзімір Пігулеўскі, Паўліна Мядзёлка (Грыб), Андрэй Якубецкі, каталіцкі святар Язэп Гайлевіч, Парфіры Жэрдзі і іншыя.

Вучэбная праграма гімназіі была шырокай і ўключала выкладанне беларускай, латышскай, рускай, лацінскай і нямецкай моў, а таксама гісторыі, матэматыкі, Закона Божага і іншых агульнаадукацыйных прадметаў. Установа хутка заваявала аўтарытэт і стала цэнтрам гуртавання беларускай моладзі з усёй Латгаліі.

Пазакласнае і культурнае жыццё

Вучні гімназіі вялі надзвычай актыўнае грамадска-культурнае жыццё. У сценах школы дзейнічалі літаратурна-гістарычны, мастацкі, фатаграфічны і радыётэхнічны гурткі, былі арганізаваны ўласны хор і аркестр балалаечнікаў. Непрацяглы час існаваў 45-ы беларускі скаўцкі атрад. Гімназісты самастойна выдавалі на гектографе вучнёўскія часопісы, такія як «Ластаўка» (1923—1924) і «Школьная праца» (1926—1930, усяго выйшла чатырнаццаць нумароў). Вучні таксама актыўна займаліся зборам фальклору і этнаграфічных матэрыялаў, перадаючы дзясяткі песень і казак у Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі.

Асаблівае месца займала тэатральная дзейнасць. Драматычны гурток, якім спачатку кіравала Паўліна Мядзёлка, а потым Парфіры Жэрдзі, ладзіў шматлікія тэатральныя пастаноўкі. Ужо ў снежні 1922 года адбылася прэм'ера спектакля паводле п'есы Янкі Купалы «Паўлінка». Мастацкае афармленне і дэкарацыі вучні рабілі самастойна ў школьнай майстэрні. 10 сакавіка 1924 года па асабістым запрашэнні выдатнага латышскага паэта і палітыка Яніса Райніса вучнёўская тэатральная група выступіла з «Паўлінкай» і харавымі спевамі на сцэне Латвійскага нацыянальнага тэатра ў Рызе. Толькі ў перыяд 1925—1927 гадоў вучні зладзілі каля дваццаці выступаў у Дзвінску і латгальскай правінцыі, ставячы п'есы Францішка Аляхновіча, Каруся Каганца, Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Вольгі Сахаравай. Прыбытак ад спектакляў ішоў на дапамогу незаможным вучням. З лістапада 1927 года на базе гімназіі пачала працаваць асобная Дзвінская беларуская тэатральная трупа.

У гімназіі рэгулярна ладзіліся ўрачыстыя мерапрыемствы, прысвечаныя нацыянальным юбілеям: 400-годдзю беларускага друку, 25-й гадавіне смерці Францішка Багушэвіча і іншым падзеям. 9 і 10 красавіка 1927 года з лекцыямі па гісторыі літаратуры ў гімназіі выступаў Вацлаў Ластоўскі. У лістападзе і снежні 1932 года ў школе шырока адзначалася 50-годдзе Янкі Купалы і Якуба Коласа: з дакладамі выступалі намеснік дырэктара У. Раткін і самі вучні, ставіліся сцэнічныя абразкі паводле твораў класікаў, а настаўнік Андрэй Якубецкі паставіў інсцэніроўку «У палескай глушы». Гімназія падтрымлівала цесныя сувязі з Янісам Райнісам, Кастусём Езавітавым і Баляславам Брэжгам.

Выпускнікі Сярод навучэнцаў установы быў шэраг будучых дзеячаў беларускай і іншых культур. У гімназіі вучыліся пісьменнікі Аўген Бартуль, Пятро Масальскі (Пятро Сакол), Валянціна Казлоўская (Лясная Кветка), Мікалай Талерка, Эдвард Вайвадзіш і Віктар Вальтар. Таксама сярод выпускнікоў былі мастакі Пётра Мірановіч і Міхась Калінін, оперная спявачка Надзея Мікалаева-Комісар, тэатральны рэжысёр Язэп Камаржынскі, перакладчык Янка Доўгі, археолаг Людміла Краскоўская і іншыя. Непрацяглы час тут вучыўся вядомы беларускі мастак Міхаіл Сеўрук.

Значная частка выпускнікоў працягвала навучанне ў Латвійскім універсітэце і Латвійскай акадэміі мастацтваў. Акрамя таго, дзякуючы стыпендыям чэхаславацкага ўрада і дапамозе беларускіх дзеячаў, група дзвінскіх гімназістаў змагла выехаць на вышэйшае навучанне ў Чэхаславакію (у Прагу).

Заняпад і ліквідацыя

Ціск на беларускую адукацыю з боку ўлад узмацніўся ў пачатку 1930-х гадоў. 3 верасня 1932 года пачалася паступовая ліквідацыя ўстановы: улады закрылі першы клас, а шматгадовы дырэктар Сяргей Сахараў быў звольнены з пасады.

Пасля дзяржаўнага перавароту Карліса Улманіса 15 мая 1934 года ў краіне пачаўся жорсткі працэс гвалтоўнай латышызацыі. 14 кастрычніка 1934 года адбыўся бацькоўскі сход, на якім новы дырэктар гімназіі Яніс Плоніс азнаёміў прысутных з новым курсам дзяржаўнай школьнай палітыкі ў дачыненні да нацыянальных меншасцей. Згодна з рашэннем Кабінета міністраў Латвіі ад 13 чэрвеня 1935 года Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія афіцыйна спыніла сваё існаванне як самастойная ўстанова.

У верасні 1935 года яна была аб'яднана з польскай гімназіяй і ўключана ў склад 2-й змяшанай дзяржаўнай гімназіі ў выглядзе асобнага беларускага класа. Колькасць вучняў у ім з кожным годам імкліва змяншалася. Увесну 1939 года адбыўся апошні выпуск навучэнцаў, пасля чаго гэты беларускі клас быў канчаткова зачынены.

Былы дырэктар гімназіі Сяргей Сахараў у верасні 1936 года з горыччу занатаваў у сваім дзённіку наступныя радкі пра лёс установы:

Крыніцы

Літаратура

Сахараў С. Гістарычны нарыс пяцігоддзя Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі за 1922—1927 гг. Дзвінск, 1927. Казак-Казакевіч Э. Мой жыццяпіс // Голас Радзімы. 1992. 1 кастр.—12 лістап. Гваздзёў, С. Міхаіл Сеўрук: Мастак з Божай міласці. — Мінск: «Харвест», 2015. — 64 с.

Катэгорыя:Беларуская мова ў Латвіі Катэгорыя:Гісторыя Даўгаўпілса Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з беларускай мовай навучання Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, расфарміраваныя ў 1935 годзе