Грузінская праваслаўная царква (афіцыйная назва: Грузінская Апостальская Аўтакефальная Праваслаўная Царква, ) — аўтакефальная памесная царква, якая займае шостае месца ў дыптыхах славянскіх памесных цэркваў і дзявятае ў дыптыхах старажытных усходніх патрыярхатаўhttp://www.bogoslov.ru/text/192554.html Багаслоў. Ru-ДыптыхПраваслаўная ЭнцыклапедыяГрузінская Царква дамагаецца ў Канстанцінопаля належнага ёй месца ў дыптыхах pravoslavie.ru 14 мая 2003 г.. Адна з найстаражытных хрысціянскіх цэркваў у свецеПравославие в наши дни;Автор — M. N. Bessonov;Издатель-Политиздат, 1990Кароткая гісторыя Грузінскай Праваслаўнай Царквы Афіцыйны сайт Грузінскай праваслаўнай царквыгрузінская праваслаўная царква, Энцыклапедычны слоўнікВСЭПравославие в наши дни,M. N. Bessonov,Издатель-Политиздат, 1990. Стр.80.
Кананічна распаўсюджваецца на тэрыторыю Грузіі і на ўсіх грузін, дзе б яны ні пражывалі, а таксама на тэрыторыю часткова прызнаных Абхазіі і Паўднёвай Асеціі і на поўнач ТурцыіСкурат К. Е. История Православных Поместных Церквей;"у Грузінскай Царкве прынята лічыць, — сведчыць мітрапаліт Сухума-Абхазскі (цяпер Каталікос-Патрыярх) Ілія ў сваім адказе ад 18 жніўня 1973 года на ліст-запыт аўтара гэтай працы, — што юрысдыкцыя Грузінскай Царквы распаўсюджваецца не толькі на межы Грузіі, але на ўсіх грузінаў, дзе б яны ні пражывалі. Указаннем на гэта трэба лічыць прысутнасць у тытуле Першасвяціцеля слова «Каталікос»..
Юрыдычна: «Дзяржава прызнае выключную ролю грузінскай праваслаўнай царквы ў гісторыі Грузіі і разам з тым абвяшчае поўную свабоду рэлігійных перакананняў і веравызнання, незалежнасць царквы ад дзяржавы». Арт. 9 Канстытуцыі Грузіі.
Паданне пра з'яўленне хрысціянства ў Грузіі Паводле грузінскай легендарнай гісторыі, Грузія была апостальскім жэрабем Божай МаціВеликие православные праздники; Автор-Ольга Глаголева.
Неўзабаве апостал Андрэй адправіўся прапаведаваць хрысціянстваКарташёв А. В. Очерки по истории русской церкви. Том I. Репринтное воспроизведение. YMCA-PRESS. Париж. 1959. — М.: Наука, 1991. — С.46.. Спачатку ён пайшоў на поўнач ад Палесціны, затым павярнуў на ўсход, дасягнуў Трапезунда, які тым часам налажаў заходне-грузінскаму княству Эгрысі, пасля прапаведавання там Евангелля перайшоў у Іберыю, у зямлю Дыд-Адчары.
Там апостал пропаведдзю і тварэннем цудаў звярнуў мноства людзей у хрысціянства і хрысціў іхМіхаіл Сабінін, поўны жыццяпіс святых Грузінскай царквы . Паставіўшы новазвернутым хрысціянам іерэяў і дыяканаў, пабудаваўшы храм у гонар Божай Маці і ўстанавіўшы царкоўны парадак, апостал пакінуў іх.
Перад сыходам Андрэя з той зямлі, навазвернутыя прасілі яго пакінуць абраз Божай Маці, але апостал не пагадзіўся на такую просьбу, а загадаў зрабіць дошку, велічынёй, як гэты абраз, і прынесці яму. Калі дошка была гатова, ён паклаў яе на ікону Божай Маці, і абраз цалкам паўтарыўся на дошцы. Апостал аддаў хрысціянам новы абраз, які яны паставілі ў сваёй новай царкве. Затым Андрэй адправіўся ў іншыя землі.
Адсюль ён адправіўся ў горад Ацкуря (недалёка ад сучаснага горада Ахалцыхэ). Дзе, паводле паданняў, падчас знаходжання апостала Андрэя адбылося некалькі цудаў — галоўнае з якіх, калі сваімі малітвамі святы апостал уваскрэсіў нядаўна памерлага чалавека. Затым, паставіўшы навазвернутым епіскапа, іерэяў і дыяканаў, святы Андрэй адправіўся ў іншыя краіны. Пакінуты Святым Андрэем нерукатворны абраз Божай Маці паставілі ў новым храме, узведзеным у гонар Багародзіцы.
Неўзабаве Андрэй адправіўся ў Ніглі, Кларджэці і ў Артан-Панкола, дзе ён пасля доўгай пропаведзі звярнуў у хрысціянства жыхароў тых месцаў і хрысціў іх. Затым ён вярнуўся ў Іерусалім на свята Вялікдня.
Пасля Троіцы Андрэй узяў з сабой апостала Сымона Кананіта, Матфія, Фадзея і іншых. З імі ён адправіўся спачатку да цара Аўгара, дзе, прапаведваў слова Божае і хрысціўшы жыхароў, пакінуў апостала Фадзея для зацвярджэння новай Царквы. Іншыя ж, абыходзячы з пропаведдзю гарады і вёскі Кападокіі і Понта, дасягнулі нарэшце Картлі (Іберыі). Далей, яны прайшлі частку Мтыўлецкай зямлі да ракі Чарохі.
Затым апосталы наведалі Сванеці ў час кіравання царыцы-ўдавы Піфадоры (Піфадарыда Понтская - жонка забітага Пантыйскага цара Палемона I), якая са шматлікімі падданымі прыняла хрысціянства і была хрышчоная самім Андрэем. У Сванеці пры царыцы застаўся апостал Матфій з іншымі вучнямі для зацвярджэння новазвернутых у хрысціянства, як сведчыць пра гэта блажэнны Еранім.
Са Сванеці Андрэй разам з Сымонам Кананітам адправіўся ў Асецію, дзе дасягнуў горада Фастафора. Тут апосталы многіх звярнулі ў хрысціянства.
Пакінуўшы Асецію, яны пайшлі ў Абхазію і дасягнулі горада Sebastopolis (цяпер Сухумі), дзе таксама звярнулі многіх.
Тут Андрэй пакінуў апостала Сымона Кананіта з іншымі для зацвярджэння хрысціянства, сам жа адправіўся ў зямлю Джыкетаў.
Джыкеты не прынялі хрысціянства, і, больш таго, сам апостал ледзь не быў забіты. Пакінуўшы іх, Андрэй адправіўся ў Верхні Суадаг.
Жыхары Верхняга Суадага прынялі рэлігію ад апостала. Адсюль ён адправіўся да верхніх берагоў Чорнага мора, наведваючы гарады і вёскі, і нарэшце дасягнуў горада Патры ў Ахаі, дзе і прыняў смерць на крыжы.
Вера, якую прапаведваў Св. Андрэй і апосталы, якія засталіся пасля яго сыходу, стала ўкараняцца ў народзе. Фарсман I, які кіраваў Іберыяй, пачуў пра тое, што яго падданыя перайшлі з язычніцтва ў хрысціянства, і пачаў ганенні на хрысціян. Многія з іх падчас гэтага ганення прынялі пакутніцтва разам з апосталам Сымонам Кананітам. Хрысціянства, падушанае, але не было пераможана: заставаліся хрысціяне, якія хаваліся ў горах і лясах і мелі месцы для агульных сходаў і малітваў. Неўзабаве магіла Сымона Кананіта, размешчаная ў горах Абхазіі каля Сухумі, стала прадметам глыбокага шанавання.
З часу гэтага ганення амаль паўстагоддзя Іберыя не атрымлівала больш ніадкуль прапаведнікаў хрысціянства і не мела хрысціянсксіх кіраўнікоў.
Паводле меркавання гісторыка Грузінскай царквы Міхаіла Сабініна:
Ужо ў 100 годзе свяшчэннамучанік Клімент, біскуп рымскі, сасланы імператарам Траянам у бязлюдныя месцы Таўрыды, тварэннем цудаў і павучаннямі дапамагаў многім калхідцам застацца вернымі хрысціянству. Паводле меркавання Міхаіла Сабініна паміж сямюдзесяцці цэркваў, пабудаваных святым яшчэ пры яго жыцці на берагах Чорнага мора, была і Калхідская.
Тым часам, канчатковае зацвярджэнне хрысціянства і тое, што яно стала пануючай рэлігіяй,
Гісторыя Ранні перыяд
У перыяд паміж 318 і 337 гадамі, найімаверней у 324—326 гады намаганнямі святой роўнаапостальнай Ніны хрысціянства стала дзяржаўнай рэлігіяй Грузіі. Царкоўная арганізацыя знаходзілася ў межах Антыяхійскай царквы.
У 451 годзе, разам з Армянскай царквой, не прыняла рашэнняў Халкідонскага сабору і ў 467 годзе пры цары Вахтангу I стала незалежнай ад Антыёхіі, набыўшы статус аўтакефальнай Царквы з цэнтрам у Мцхеце (рэзідэнцыі вярхоўнага Каталікоса). У 607 годзе Царква прыняла рашэнні Халкідона, парушыўшы кананічнае адзінства з Армянскай Апостальскай Царквой.
Пры Сасанідах (VI—VII стст.) вытрымала барацьбу з персідскімі вогнепаклоннікамі, а ў перыяд турэцкіх заваяванняў (XVI—XVIII стст.) — з ісламам. Гэта знясільваючая барацьба прывяла да заняпаду грузінскага праваслаўя і страты цэркваў і манастыроў на Святой зямлі.
У 1744 годзе ў Грузінскай Царкве прайшлі рэформы, аналагічныя рэформам патрыярха Нікана ў Масковіі.
Грузінскі экзархат Расійскай Царквы У 1801 годзе Грузія ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. Паводле праекта, распрацаванага галоўнакамандуючым генералам А. П. Тармасавым і прадстаўленага Аляксандру I у 1811 годзе, ва Усходняй Грузіі замест 13 епархій утвараліся дзве: Мцхецка-Карталінская і Алавердска-Кахецкая. 21 чэрвеня 1811 года Найсвяцейшы Сінод зняў Каталікоса-Патрыярха Антонія II з пасады.
З 30 чэрвеня 1811 года да сакавіка 1917 года (дэ-факта) Царква ў Грузіі мела статус Грузінскага экзархата Рускай праваслаўнай царквы; званне Каталікоса было скасавана. Першым экзархам 8 ліпеня 1811 года стаў Варлаам (Эрыставі) (30 жніўня 1814 — 14 мая 1817).
Да канца 1810-х гадоў быў скасаваны таксама і Абхазскі каталікасат, уключаны ў склад Грузінскага экзарха.
Пасля Варлаама (Эрыставі) экзархі прызначаліся з епіскапаў-негрузін, што нярэдка прыводзіла да трэнняў з мясцовым духавенствам і эксцэсаў, як, напрыклад, забойства Экзарха Нікана (Сафійскага) 28 мая 1908 года ў будынку Грузінска-Імерэцінскай сінадальнай канторы.
Аднаўленне аўтакефаліі. Найноўшы перыяд 12 сакавіка (25 сакавікаГрузінская Праваслаўная Царква адзначае Дзень аднаўлення аўтакефаліі Патрыярхія.Ru 25 сакавіка 2009.) 1917 года на Мцхецкім саборы была абвешчана аўтакефалія Грузінскай царквы; месцаахоўнікам прастола Каталікоса быў выбраны епіскап Гурыйска-Мегрэльскі Леанід (Акрапідзэ). Апошні 13 сакавіка апавясціў Экзарха Грузіі архіепіскапа Карталінскага-Кахецінскага Платона (Раждзественскага) пра яго зняцце з кафедры, што не было прызнана Рускай праваслаўнай царквой.
27 сакавіка 1917 года Часовы ўрад прызнаў аўтакефалію Грузінскай Царквы. 10 ліпеня 1917 года сумеснае пасяджэнне Часовага ўрада і Сінода пастанавіла заснаваць Каўказскі экзархат для добраахвотнага ўваходжання ў яго рускіх прыходаў Тыфліскай, Елізаветпальскай, Бакінскай, Эрыванскай, Кутаіскай, Чарнаморскай губерняў і Карскай, Батумскай абласцей, Артвінскай, Закатальскай і Сухумскай акруг. Епіскапам у Тыфлісе быў прызначаны Феафілакт (Кляменцьеў), неўзабаве выгнаны грузінскімі архірэямі з Грузіі.
Маскоўскі Патрыярх Ціхан сваім пасланнем ад 29 снежня 1917 года да Каталікоса Кірыяна II (Садзаглішвілі), абранага на Саборы ў верасні 1917 года, асудзіў самачынны характар аднаўлення аўтакефаліі больш старажытнай Грузінскай Царквы. Зносіны паміж Маскоўскім Патрыярхатам і Грузінскай Царквой было перапынена.
У 1927 годзе Грузінская царква перайшла на Новаюліанскі каляндар, але па ціскам вернікаў павінна была «адкласці» сваё рашэнне.
Афіцыйна зносіны былі адноўлена Вызначэннем Свяшчэннага Сінода РПЦ ад 19 лістапада 1943 годаЖМП. 1944, № 3, стар. 7 «Аднаўленне малітоўна-кананічных зносін паміж дзвюма Праваслаўнымі Цэрквамі — Грузінскай і Рускай».
У 1997 годзе Грузінская Праваслаўная Царква выйшла з Сусветнага савета цэркваў.
Прадстаяцель з 23 снежня 1977 года — Яго Святасць Каталікос-Патрыярх усяе Грузіі, Архіепіскап Мцхецкі і Тбіліскі і мітрапаліт Піцунды і Цхум-Абхазеты Ілія II.
Царква складаецца з 35 епархій, якія аб'ядноўваюць каля 300 абшчын; Абхазская епархія пасля 1992 года дэ-факта не ўваходзіць у склад Грузінскай Царквы. Таксама існуе кананічная неўрэгуляванасць у Паўднёвай Асеціі, дзе, паводле сцвярджэння Каталікоса Іліі II, «прысутнічаюць прадстаўнікі Рускай замежнай царквы»Крэда.ру: «Патрыярх Ілія II: „Я думаю па-грузінску і паступаю па-грузінску“». Інтэрв'ю Аляксандру Салдатаву 1 лістапада 2007 г..
Навучальныя ўстановы Гелацкая духоўная акадэмія Кутаіская духоўная семінарыя Тбіліская духоўная акадэмія
Заўвагі
Крыніцы
Літаратура Православная энциклопедия. Т. XIII, М., 2006. Скурат К. Е. История Православных Поместных Церквей. «Глава I. Грузинская Православная Церковь»
Спасылкі Афіцыйны сайт Грузінскага Патрыярхата ГПЦ на сайце pravoslavie.ru