Літара / літара-спалучэннеВымаўленне ў латышскай мовеЗаўвагіПерадачаПрыкладыА а[а]на пачатку слова і пасля большасці зычныхА аAloja – Алоя Arbidani – Арбідані
Irlava – Ірлава
Dundaga – Дундага
Kandava – Кандава
Kukšas – Кукшаспасля ķ, ļ, ņ, ģяBeļava – Бэлява Viļaka – Віляка
Oliņas – Оліняс
Liepiņas – ЛіепінясAi ai (aī)[ай]на пачатку слова і пасля большасці зычныхАй айAijaži – Айяжы Turaida – Турайда
Eglaine – Эглайнэ
Vecsaikava – Вэцсайкава
Cesvaīne – Цэсвайнэпасля ķ, ļ, ņ, ģяй-Au au[ау]на пачатку слова і пасля большасці зычныхАў аўAuleja – Аўлэя Launkalne – Лаўнкалнэ
Rauna – Раўна
Raudauka – Раўдаўкапасля ķ, ļ, ņ, ģяўĻaudona – Ляўдана Beļauski – Бэляўскіav[ау]пасля большасці зычныхаўAbavciems – Абаўціемс Dzirnavkalns – Дзірнаўкалнс
Gravziedi – Граўзіедыпасля ķ, ļ, ņ, ģяўPļavmuiža – ПляўмуйжаĀ ā[аа]на пачатку слова і пасля большасці зычныхА аĀrciems – Арціемс Ānmēmele – Анмэмэлэ
Blāzma – Блазма
Vāne – Ванэ
Spāre – Спарэпасля ķ, ļ, ņ, ģяVarakļāni – Варакляні Vilņāji – ВілняіB b[б]Б бAbavnieki – Абаўніекі Biksti – Біксты
Bērze – Бэрзэ
Buiva – Буйва
Brizule – БрызулэC c[ц]Ц цMazsalaca – Мазсалаца Vecaduliena – Вэцадуліена
Jērcēni – Ерцэні
Brenci – Брэнці
Benckalni – Бэнцкалнісh[х]Х хTreuchi – ТрэўхČ č[ч]Ч чInčukalns – Інчукалнс Grenči – Грэнчы
Kščeva – Кшчэва
Červonka – Чэрванка
Černoste – ЧэрнастэD d[д]Д дKandava – Кандава Dunalka – Дуналка
Valdeķi – Валдэкі
Rude – Рудэ
Dižstende – Дыжстэндэ
Medņi – МэдніE e[э]на пачатку слова і пасля большасці зычныхЭ эEglaine – Эглайнэ Emburga – Эмбурга
Priekule – Прыекулэ
Krūte – Крутэ
Sermite – Сэрмітэ
Savenieki – Савэніекі
Remte – Рэмтэпасля ķ, ļ, ņ, ģеĶevele – Кевэлэ Zaļenieki – Заленіекі
Вruņene – Бруненэ
Ķieģeļceplis – КіегельцэплісEi ei[эй]на пачатку слова і пасля большасці зычныхЭй эйEikaži – Эйкажы Greiveri – Грэйвэры
Meirāni – Мэйрані
Kapteines – Каптэйнэс
Reizeni – Рэйзэні
Beibeži – Бэйбэжы
Leimaņi – Лэйманіпасля ķ, ļ, ņ, ģейĶeiži – Кейжы Janķeizari – Янкейзарыeu[эу]эўTreuchi – Трэўхіev[эу]пасля большасці зычныхэўDaniševka – Данішэўкапасля ķ, ļ, ņ, ģеўKrievgaļi – КрыеўгаліĒ ē[ээ]на пачатку слова і пасля большасці зычныхЭ эĒrberģe – Эрбэрге Lēdas – Лэдас
Tēvenāni – Тэвэнані
Kapsēde – Капсэдэ
Dzērvenieki – Дзэрвэніекі
Naukšēni – Наўкшэніпасля ķ, ļ, ņ, ģеĶēči – Кечы Šķēde – Шкедэ
Spuņģēni – Спуньгені
Ģērmaņi – ГерманіF f[ф]Ф фFaltopa – Фалтапа Feimaņi – Фэймані
Felicianova – Фэліціянава
Sofikalns – СофікалнсG g[г] выбухныГ гGulbene – Гулбэнэ Gobgrava – Гобграва
Daugavpils – Даўгаўпілс
Kuldīga – Кулдыга
Ogre – ОгрэĢ ģ[д’]у канцы слова і перад зычныміГь гь-перад галоснымігBriģi – Брыгі Ģērķēni – Геркені
Ērberģe – ЭрбэргеH h[г] фрыкатыўныХ хBehova – БэхаваI i[і]на пачатку слова і пасля большасці зычныхІ іIndrani – Індрані Karogi – Карагі
Smilgas – Смілгас
Ungurpils – Унгурпілс
Ozoli – Озолі
Dzeņi – Дзэні
Sauļi – Саўлі
Pidriķis – Підрыкіс
Ķeņģi – Кеньгіпасля d і t, r, č, ž, šыDikļi – Дыклі Matīši – Матышы
Katvari – Катвары
Lenči – Лэнчы
Limbaži – Лімбажы
Vireši – Вірэшыіа[іа]пасля большасці зычныхіяFelicianova – Фэліціянавапасля d і t, r, č, ž, šыя-Ie ie[іе]на пачатку слова і пасля большасці зычныхІе іеIevāji – Іеваі Niedras – Ніедрас
Odziena – Одзіена
Liezere – Ліезэрэ
Druviena – Друвіена
Rujiena – Руіенапасля d і t, r, č, ž, šыеMetriena – Мэтрыена Priedes – Прыедэсіu[іу]на пачатку слова і пасля большасці зычныхіўLiuža – Ліўжапасля d і t, r, č, ž, šыў-Iv iv (īv)[іу]на пачатку слова і пасля большасці зычныхіўIvgolova – Іўгалава Kivdolova – Кіўдалава
Livzi – Ліўзі
Līvbērze – Ліўбэрзэпасля d і t, r, č, ž, šыў-Ī ī[іі]на пачатку слова і пасля большасці зычныхІ іĪvaņi – Івані Līgatne – Лігатнэ
Bīriņi – Бірыні
Nītaure – Нітаўрэ
Ķīšupe – Кішупэ
Jurģīši – Юргішыпасля d і t, r, č, ž, šыMatīši – Матышы Tīreļi – Тырэлі
Rīteri – Рытэры
Žīguri – Жыгуры
Rudzišī – РудзішыJ j[й]йLejnieki – Лэйніекі Andrejkalns – Андрэйкалнс
Dūjlejas – ДуйлэясJa ja (jā)[йа]пасля зычных’яTjapši – Т’япшы Krišjāņi – Крыш’яніна пачатку слова і пасля галосныхЯ яJaundundaga – Яўндундага Jātele – Ятэлэ
Piedruja – Піедруя
Lejaciems – Лэяціемс
Silajāņi – СілаяніJe je (jē)[йе]пасля зычных’еJanjelgava – Ян’елгава Jaunjēcēni – Яўн’ецэніна пачатку слова і пасля галосныхЕ еJēkabpils – Екабпілс Skujene – СкуенэJi ji[йі]пасля зычных’іSnapji – Снап’і Aizupji – Айзуп’іна пачатку слова і пасля галосныхІ іKajiciems – Каіціемс Miezaji – МіезаіJо jо[йо]пасля зычных’ёHamjonki – Хам’ёнкіна пачатку слова і пасля галосныхЁ ёJoniški – Ёнішкі Majori – МаёрыJu ju (jū)[йу]пасля зычных’юSlapjuma – Слап’юма Garjuri – Гар’юрына пачатку слова і пасля галосныхЮ юJumprava – Юмправа Jurģīši – Юргішы
Jūrkalne – ЮркалнэK k[к]К кRūkas – Рукас Korģene – Коргенэ
Ratnieki – Ратніекі
Krivi – Крыві
Kārtuži – Картужы
Kūdums – КудумсĶ ķ[т’]у канцы слова і перад зычныміКь кьFridriķmuiža – Фрыдрыкьмуйжаперад галосныміК кKaķiši – Какішы Ķesterciems – Кестэрціемс
Ķūgi – КюгіL l[л]Л лJuglas – Юглас Rozula – Розула
Lendzi – Лэндзі
Lode – Лодэ
Ludaži – Лудажы
Lāde – Ладэ
Liepupe – Ліепупэ
Glūda – Глуда
Vilpulka – ВілпулкаĻ ļ[л’]у канцы слова і перад зычныміЛь льKiegeļceplis – Кіегельцэпліс Oļgina – Ольгіна
Zaļmuiža – Зальмуйжа
Buļļukalns – Бульлюкалнсперад галосныміЛ лBuļļukalns – Бульлюкалнс Karļi – Карлі
Beļava – Бэлява
Skaļupes – Скалюпэс
Kļocki – Клёцкі
Varakļāni – ВаракляніM m[м]М мMazbrenguļi – Мазбрэнгулі Nurmiži – Нурміжы
Umurga – Умурга
More – Морэ
Mežmuiža – Мэжмуйжа
Māršēni – Маршэні
Mēdzūla – Мэдзула
Mūris – Мурыс
Mīlakšas – Мілакшас
Limbaži – ЛімбажыN n[н]Н нNoras – Норас Nurmi – Нурмі
Naukšēni – Наўкшэні
Vainiži – Вайніжы
Stiene – Стыенэ
Nēķene – Нэкенэ
Nītare – Нітарэ
Jaunāmuiža – Яўнамуйжа
Inte – ІнтэŅ ņ[н’]у канцы слова і перад зычныміНь ньMeņģele – Мэньгелэ Viņki – Вінькі
Tiņģere – Тыньгерэперад галосныміН нŅukši – Нюкшы Puņas – Пуняс
Svariņi – Сварыні
Bruņene – БруненэO o[уо]на пачатку слова і пасля большасці зычных у 1-ым складзеО оOdziena – Одзіена Ozoli – Озалі
Koknese – Кокнэсэпасля большасці зычных у 2-ім і далейшых складахаAglona – Аглана Vecogre – Вэцагрэ
Robežkrogs – Робэжкрагс
Gospori – Госпары
Koroļevščina – Коралеўшчынапасля ķ, ļ, ņ, ģ незалежна ад пазіцыі ў словеёĶoņi – Кёні Kļocki – Клёцкі
Augļova – Аўглёва
Vajņode – Вайнёдэoi[ой]ойSoidi – Сойдыou[оу]оў-ov[оу]на пачатку слова і пасля большасці зычных у 1-ым складзеоў-пасля большасці зычных у 2-ім і далейшых складахаўRogovka – Рогаўка Petrovka – Пэтраўка
Brokovski – Брокаўскіпасля ķ, ļ, ņ, ģёў-P p[п]П пPabaži – Пабажы Pokrata – Пократа
Vilpulka – Вілпулка
Ungurpils – Унгурпілс
Petrovka – Пэтраўка
Spāre – Спарэ
Pērkoni – Пэркані
Kapūne – Капунэ
Prinkas – ПрынкасR r[р]Р рRauna – Раўна Rozes – Розэс
Bregža – Брэгжа
Rimstavas – Рымставас
Krugstagrogs – Кругстаграгс
Rīdzene – Рыдзэнэ
Rēveļi – Рэвэлі
Rūzori – РузарыS s[с]С сMazsalaca – Мазсалаца Sofikalns – Софікалнс
Suntazi – Сунтазі
Sigulda – Сігулда
Piksāri – Піксары
Sērmūkši – Сэрмукшы
Rozes – Розэс
Anspoki – АнспакіŠ š[ш]Ш шVišķernieki – Вішкерніекі Aščuki – Ашчукі
Naukšēni – Наўкшэні
Katleši – Катлэшы
Dekšārēs – ДэкшарэсT t[т]Т тTenteni – Тэнтэні Amata – Амата
Turaida – Турайда
Taurene – Таўрэнэ
Stūrīši – Стурышы
Ligatne – ЛігатнэU u[у]на пачатку слова і пасля большасці зычныхУ уUrga – Урга Rundāni – Рундані
Dubuļi – Дубулі
Skuki – Скукі
Prusaki – Прусакі
Guta – Гута
Punduri – Пундуры
Kuiķule – Куйкюлэпасля ķ, ļ, ņ, ģюKuiķule – Куйкюлэ Zaķumuiža – Закюмуйжа
Zaļumi – Залюмі
Jāņuciems – Янюціемспасля галосныхўJaundundaga – Яўндундагаui[уй]на пачатку слова і пасля большасці зычныхуйPuikules – Пуйкулэс Buiva – Буйва
Muižnieki – Муйжніекіпасля ķ, ļ, ņ, ģюй-Ū ū[уу]на пачатку слова і пасля большасці зычныхУ уŪdri – Удры Brūveri – Брувэры
Lūznava – Лузнава
Kūdums – Кудумс
Tūja – Туяпасля ķ, ļ, ņ, ģюĶūģi – Кюгі Glažšķūnis – Глажшкюніс
Ģūģeri – Гюгерыпасля галосныхў-V v[в]В вVarve – Варвэ Viesturi – Віестуры
Viršukalns – Віршукалнс
Vārtnieki – Вартніекі
Vērene – ВэрэнэZ z[з]З зRozes – Розэс Rozula – Розула
Ridzene – Рыдзэнэ
Mazsalaca – МазсалацаŽ ž[ж]Ж жAntuži – Антужы Mežotne – Мэжатнэ
Tožas – Тожас
Žubes – Жубэс
Rožzari – Рожзары
Прыметнікі У беларускай мове адтапанімічныя прыметнікі ад латышскіх геаграфічных назваў утвараюцца па беларускіх словаўтваральных мадэлях. Пры гэтым па магчымасці максімальна захоўваецца структурная цэласнасць тапоніма як матывуючай асновы адтапанімічнага прыметніка. У абсалютнай большасці выпадкаў адтапанімічныя прыметнікі афармляюцца суфіксам -ск.
Калі тапонім заканчваецца на галосны, у адтапанімічным прыметніку назіраецца адпадзенне канцавога галоснага, уласцівага тапоніму, і суфікс -ск далучаецца да асновы тапоніма. Пры гэтым сустракаюцца наступныя разнавіднасці ўтварэння адтапанімічных прыметнікаў: Калі аснова тапоніма заканчваецца на адзіночны зычны, суфікс -ск далучаецца непасрэдна да асновы, напрыклад: Валміера – Валміерскі раён, Гулбэнэ – Гулбэнскі раён, Луздэнэ – Луздэнскі раён, Лімбажы – Лімбажскі раён, Ліепая – Ліепайскі раён. Калі аснова тапоніма заканчваецца на спалучэнне зычных, утварэнне адтапанімічных прыметнікаў адбываецца шляхам далучэння да асновы камбінацый суфікса -ск і іншых суфіксаў: пасля літар н, з ужываецца камбінацыя суфіксаў -ен + -ск, напрыклад, Рэзэкнэ – Рэзэкненскі раён, Алукснэ – Алуксненскі раён, Лудза – Лудзенскі раён; пасля літар к, р ужываецца камбінацыя суфіксаў -аў + -ск, напрыклад, Валка – Валкаўскі раён, Огрэ – Ограўскі раён; пасля літар в, л ужываецца камбінацыя суфіксаў -ій + -ск, напрыклад, Балві – Балвійскі раён, Прэйлі – Прэйлійскі раён. Калі аснова тапоніма заканчваецца на спалучэнне ск, у адтапанімічным прыметніку пры далучэнні суфікса -ск да асновы спалучэнне ск не дублюецца і пішацца толькі адзін раз, напрыклад, Баўска – Баўскі раён.
Калі тапонім заканчваецца на зычны с, суфікс -ск далучаецца непасрэдна да тапоніма. Пры гэтым на стыку канцавога зычнага с геаграфічнай назвы з суфіксам -ск адбываецца сцяжэнне зычных, напрыклад, Цэсіс – Цэсіскі раён, Салдус – Салдускі раён, Тукумс – Тукумскі раён, Екабпілс – Екабпілскі раён, Даўгаўпілс – Даўгаўпілскі раён.
Пры ўтварэнні прыметнікавых форм ад тапонімаў адлюстроўваюцца характэрныя для беларускай мовы чаргаванні гукаў, у прыватнасці: г – ж, напрыклад, Рыга – Рыжскі раён, Кулдыга – Кулдыжскі раён в – ў, напрыклад, Краслава – Краслаўскі раён, Елгава – Елгаўскі раён.
У асобных выпадках назіраюцца чаргаванні цвёрдых зычных з мяккімі, напрыклад, Добэлэ – Добэльскі раён, Айзкраўклэ – Айзкраўкльскі раён.
Спасылкі
Катэгорыя:Латышская мова Катэгорыя:Практычныя транскрыпцыі на беларускую мову